Ndërtimi dhe funksionimi i motorëve me djegie të brendshme: pyetje dhe përgjigje, faqja 9 nga 24

Pohimi është i saktë: fuqia e një motori tregon punën që ai kryen në njësinë e kohës. Dy motorë mund të bëjnë të njëjtën punë, p.sh. të ngjitin të njëjtin mjet në një të përpjetë, por ai me fuqi më të madhe e bën më shpejt. Fuqia matet në kilovat (kW), ku 1 kW është 1 000 xhaul punë në sekondë, ose në kuaj-fuqi.

Pohimi është i saktë: konsumi specifik tregon sa karburant i duhet motorit për të prodhuar një njësi fuqie. Ai matet zakonisht në gram karburant për kilovat-orë (g/kWh): sa gram djeg motori për të dhënë 1 kW fuqi gjatë një ore. Sa më i ulët konsumi specifik, aq më mirë e shfrytëzon motori karburantin. Motorët diesel kanë zakonisht konsum specifik më të ulët se ata me benzinë.

Pohimi është i gabuar: në lartësi motori me djegie të brendshme humbet kryesisht fuqi, jo efikasitet. Me presion më të ulët, në çdo thithje në cilindër hyn më pak ajër, pra më pak oksigjen, dhe motori mund të djegë më pak lëndë djegëse: fuqia që jep bie. Por pjesa e energjisë së karburantit që kthehet në punë, pra efikasiteti, ndryshon pak, sepse sistemi i ushqimit e përshtat sasinë e karburantit me ajrin. Motorët me turbokompresor e kompensojnë pjesërisht humbjen.

Pohimi është i gabuar: në lartësi, ku presioni i ajrit është më i ulët, motori diesel nuk humbet më shumë se të tjerët. Me ajër më të rrallë, në cilindër hyn më pak oksigjen dhe çdo motor me djegie jep më pak fuqi, ndërsa efikasiteti ndryshon pak. Motori diesel punon me tepricë ajri dhe zakonisht ka turbokompresor, që e ngjesh ajrin para se të hyjë në cilindër, prandaj ndikohet nga lartësia më pak se një motor me benzinë pa turbo.

Pohimi është i saktë: në automjete përdoren kryesisht motorë me djegie të brendshme me katër kohë. Cikli i tyre ka katër kohë: thithjen, ngjeshjen, djegien me zgjerimin (kohën e punës) dhe shkarkimin, në dy rrotullime të boshtit motorik. Krahasuar me motorët me dy kohë, ata harxhojnë më pak karburant, ndotin më pak dhe zgjasin më shumë. Motorët me dy kohë përdoren sot kryesisht te disa motoçikleta të vogla dhe pajisje.

Pohimi është i gabuar: motorët me djegie të brendshme nuk janë vetëm me dy kohë. Ka motorë me dy kohë dhe me katër kohë. Në automjete përdoren kryesisht motorët me katër kohë, me benzinë ose me naftë, që e kryejnë ciklin (thithje, ngjeshje, punë, shkarkim) në dy rrotullime të boshtit motorik. Motorët me dy kohë, që e kryejnë ciklin në një rrotullim, janë sot të rrallë, kryesisht te motoçikletat e vogla.

Pohimi është i gabuar: motorët me djegie të brendshme nuk janë vetëm me një cilindër. Motorë me një cilindër ka, p.sh. te motoçikletat e vogla, por makinat kanë zakonisht 3, 4 ose 6 cilindra, ndërsa kamionët shpesh 6 ose 8. Me më shumë cilindra motori jep më shumë fuqi dhe punon më butë, sepse djegiet ndodhin njëra pas tjetrës në cilindra të ndryshëm.

Pohimi është i saktë: motori me djegie të brendshme ka mekanizmin bjellë-manivelë. Ky mekanizëm, me pistonin, bjellën dhe boshtin motorik me manivelat e tij, e kthen lëvizjen lart e poshtë të pistonit në lëvizje rrotulluese. Pistoni shtyhet poshtë nga gazrat e djegies, bjella e çon këtë shtytje te manivela dhe boshti motorik rrotullohet.

Pohimi është i saktë: motori me djegie të brendshme ka sistemin e shpërndarjes së gazrave, që komandon hyrjen e ajrit dhe daljen e gazrave të djegies. Ky sistem ka valvolat e thithjes dhe të shkarkimit dhe boshtin me gunga, që i hap dhe i mbyll në çastin e duhur. Boshti me gunga rrotullohet nga boshti motorik, me rrip ose me zinxhir, me gjysmën e rrotullimeve të tij.

Pohimi është i saktë: motori me djegie të brendshme ka sistemin e vajisjes. Pompa e vajit e merr vajin nga karteri dhe e çon me presion te kushinetat e boshtit motorik, te bjellat, te boshti me gunga dhe te muret e cilindrave. Vaji zvogëlon fërkimin dhe konsumimin, ndihmon ftohjen dhe e pastron motorin. Kontrollo nivelin e vajit me shufrën matëse dhe mos e shpërfill dritën e presionit të vajit.

Pohimi është i saktë: motori me djegie të brendshme ka edhe sistemin e ftohjes. Djegia në cilindra prodhon shumë nxehtësi dhe vetëm një pjesë e saj shndërrohet në punë. Sistemi i ftohjes, zakonisht me lëng ftohës, pompë, radiator, termostat dhe ventilator, e largon nxehtësinë e tepërt; disa motorë ftohen me ajër. Pa të motori mbinxehet dhe dëmtohet, p.sh. deformohet koka e cilindrave.

Pohimi është i gabuar: friksioni nuk është pjesë e motorit me djegie të brendshme. Ai është pjesë e transmisionit: qëndron midis motorit dhe kambios dhe i bashkon ose i shkëput ato. Motori ka mekanizmin bjellë-manivelë dhe sistemet e shpërndarjes së gazrave, të ushqimit, të vajisjes, të ftohjes dhe, te motori me benzinë, të ndezjes. Lëvizja e tij del nga boshti motorik dhe pastaj kalon te friksioni.

Pohimi është i gabuar: mekanizmat e transmetimit të lëvizjes nuk janë pjesë e motorit. Motori e prodhon lëvizjen dhe e jep në boshtin motorik. Transmisioni është një sistem më vete që e çon këtë lëvizje te rrotat: friksioni, kambio, kardani, transmisioni kryesor, diferenciali dhe semiakset. Pjesë të motorit janë, p.sh., mekanizmi bjellë-manivelë dhe sistemet e shpërndarjes së gazrave, të vajisjes dhe të ftohjes.

Pohimi është i gabuar: kutia e shpejtësisë nuk është pjesë e motorit. Ajo është pjesë e transmisionit të mjetit dhe ndodhet pas friksionit, edhe kur është montuar bashkë me motorin në një bllok. Kambio merr lëvizjen që del nga boshti motorik dhe e përshtat raportin e rrotullimeve me nevojat e lëvizjes, para se ta çojë te rrotat.

Pohimi është i saktë: te motori diesel me katër kohë, gjatë thithjes në cilindër hyn vetëm ajër i pastër, përmes valvolës së thithjes. Pistoni zbret dhe thith ajrin, që kalon më parë nga filtri i ajrit. Nafta nuk hyn me ajrin: ajo sprucohet më vonë, në fund të ngjeshjes, kur ajri është nxehur aq shumë sa nafta vetëndizet. Te shumë motorë me benzinë, përkundrazi, thithet përzierja ajër-benzinë.

Pohimi është i saktë: te motori diesel me katër kohë nafta sprucohet me presion në dhomën e djegies dhe vetëndizet. Gjatë ngjeshjes ajri ngjeshet shumë dhe nxehet aq sa nafta, e spërkatur imët nga injektori me presion të lartë, ndizet vetë, pa shkëndijë. Prandaj motori diesel nuk ka kandela ndezjeje; kandelat e parangrohjes, që kanë shumë motorë diesel, ndihmojnë vetëm ndezjen në të ftohtë.

Pohimi është i saktë: te motori diesel me katër kohë, gjatë kohës së ngjeshjes ngjeshet vetëm ajër. Në cilindër ka vetëm ajrin e thithur, sepse nafta nuk hyn me të. Pistoni ngjitet dhe e ngjesh shumë këtë ajër, që nxehet aq sa, kur në fund të ngjeshjes injektori sprucon naftën, ajo vetëndizet. Nëse do të ngjeshej një përzierje me naftë, ajo do të ndizej para kohe.

Pohimi është i gabuar: te motori me katër kohë, të katër kohët kryhen në dy rrotullime të boshtit motorik dhe në një rrotullim të boshtit me gunga. Çdo kohë zgjat sa gjysmë rrotullimi i boshtit motorik, sa pistoni shkon nga njëra pikë e vdekur te tjetra: katër kohë bëjnë dy rrotullime. Gjatë këtij cikli çdo valvolë hapet vetëm një herë, prandaj boshti me gunga bën vetëm një rrotullim.

Pohimi është i gabuar: te motori diesel me katër kohë, gjatë ngjeshjes nuk bëhet djegia; ngjeshet vetëm ajri. Pistoni ngjitet dhe e ngjesh ajrin, që nxehet shumë. Vetëm në fund të ngjeshjes, pranë pikës së vdekur të sipërme, injektori sprucon naftën, që vetëndizet. Djegia dhe zgjerimi i gazrave e shtyjnë pistonin poshtë në kohën e tretë, kohën e punës, e vetmja kohë kur motori jep punë.

Pohimi është i gabuar: te motori diesel me katër kohë, gjatë thithjes nga valvola e thithjes hyn vetëm ajër, jo përzierje djegëse. Nafta sprucohet nga injektori drejtpërdrejt në dhomën e djegies, në fund të ngjeshjes. Përzierja ajër-lëndë djegëse që thithet në cilindër është tipike për shumë motorë me benzinë, ku përzierjen e ndez pastaj shkëndija e kandelës.

Pohimi është i gabuar: cilindrat e motorit nuk duhet të jenë gjithmonë në numër çift. Shumë motorë kanë numër tek cilindrash: motorët me 3 cilindra janë të zakonshëm në makinat e vogla, dhe ka edhe motorë me 1 ose me 5 cilindra. Numri i cilindrave zgjidhet sipas fuqisë, butësisë së punës dhe madhësisë së motorit; mjafton që djegiet në cilindra të ndodhin në intervale të rregullta.

Pohimi është i saktë: cilindri është njëkohësisht dhoma ku zgjerohen gazrat dhe udhëzuesi i pistonit. Në hapësirën mbi piston digjet lënda djegëse dhe gazrat e nxehtë zgjerohen e shtyjnë pistonin poshtë. Muret e lëmuara të cilindrit e drejtojnë pistonin në lëvizjen e tij lart e poshtë, ndërsa fashot elastike e mbyllin hapësirën midis pistonit dhe murit.

Pohimi është i gabuar: cilindrat nuk lëvizin; brenda tyre lëvizin pistonat. Cilindrat janë vrima të fiksuara në bllokun e motorit, ose këmisha të futura në të, me mure të lëmuara. Brenda tyre pistonat lëvizin lart e poshtë, të shtyrë nga gazrat e djegies dhe të lidhur me bjella me boshtin motorik.

Pohimi është i saktë: cilindrat e motorit grupohen në një bllok të vetëm metalik të derdhur, i quajtur monoblok. Blloku derdhet zakonisht prej gize ose alumini dhe përmban cilindrat, kanalet e lëngut ftohës dhe të vajit dhe mbështetëset e boshtit motorik. Sipër tij vendoset koka e cilindrave, poshtë karteri i vajit. Kështu motori del i fortë, kompakt dhe ftohet më mirë.

Pohimi është i saktë: cilindrat janë pjesë karakteristike e motorëve me djegie të brendshme. Brenda cilindrit digjet lënda djegëse dhe gazrat e nxehtë e shtyjnë pistonin: aty nxehtësia shndërrohet në lëvizje. Motorët elektrikë nuk kanë as cilindra, as pistona: ata e prodhojnë rrotullimin drejtpërdrejt me fusha magnetike.