Ndërtimi dhe funksionimi i motorëve me djegie të brendshme: pyetje dhe përgjigje, faqja 5 nga 24

Pohimi është i gabuar: në dimër friksioni nuk rrezikon të bllokohet nga akulli brenda tij. Friksioni është një mekanizëm i thatë, që punon në një karter të mbyllur midis motorit dhe kambios; aty nuk ka ujë që të ngrijë, dhe kur mjeti punon, nxehtësia e motorit e mban të ngrohtë. Në dimër kontrollo më mirë antifrizin, baterinë, gomat dhe xhamat, që janë më të ndjeshëm ndaj të ftohtit.

Pohimi është i gabuar: kur mjeti është në lëvizje, friksioni zakonisht është i bashkuar me volanin e motorit. Volani është rrota e rëndë në fund të boshtit motorik; sustat e shtrëngojnë diskun e friksionit pas tij, dhe kështu lëvizja e motorit kalon te kambio dhe te rrotat. Friksioni shkëputet vetëm kur shtyp pedalin, p.sh. për të ndërruar marshin ose për të ndaluar pa e fikur motorin.

Pohimi është i gabuar: jo të gjitha automjetet kanë pedal friksioni. Mjetet me kambio automatike kanë vetëm dy pedale, të gazit dhe të frenave: nisjen dhe ndërrimin e marsheve i bën vetë kambio. Edhe shumica e automjeteve elektrike nuk kanë pedal friksioni, sepse motori elektrik jep forcë që nga zero rrotullime. Pedali i friksionit është tipik për kambiot manuale.

Pohimi është i gabuar: në tatëpjetë nuk udhëton me pedalin e friksionit të shtypur. Me friksionin të shkëputur humbet frenimin me motor: mjeti merr shpejtësi dhe frenat duhet ta mbajnë vetë, nxehen dhe mund të dobësohen. Nuk kursen as karburant: te motorët modernë, kur lëviz në marsh pa shtypur gazin, injektimi i karburantit ndërpritet. Zbrit në një marsh të përshtatshëm, zakonisht në atë që do të përdorje për ta ngjitur atë pjerrësi.

Pohimi është i saktë: mbingarkesa e mjetit e rrit konsumimin e friksionit. Një mjet më i rëndë kërkon më shumë forcë për t'u nisur, sidomos në të përpjetë. Disku i friksionit rrëshqet më gjatë derisa të kapë plotësisht, nxehet dhe veshja e tij konsumohet më shpejt. Mbingarkesa i ngarkon edhe frenat, gomat dhe pezullimin, prandaj mos e kalo masën maksimale të lejuar të mjetit.

Pohimi është i gabuar: në përgjithësi, automjetet e rënda kanë rrota aktive (lëvizëse) të pasme. Kur mjeti ngarkohet, pesha bie sidomos mbi aksin e pasëm, dhe rrotat që mbajnë më shumë peshë e kapin rrugën më mirë dhe e tërheqin mjetin më mirë. Prandaj kamionët dhe autobusët e marrin lëvizjen te aksi i pasëm, ndërsa aksi i përparmë shërben për drejtim. Rrotat aktive të përparme janë të zakonshme te makinat e lehta.

Pohimi është i saktë: vaji i kutisë së shpejtësisë duhet të zëvendësohet periodikisht. Me kohën vaji vjetrohet: nga nxehtësia dhe ngarkesa humbet vetitë, ndërsa në të mblidhen grimca metali nga konsumimi i ingranazheve. Një vaj i vjetër i mbron më keq ingranazhet dhe kushinetat. Afatet i cakton prodhuesi, në kilometra ose në kohë, në librin e mirëmbajtjes së mjetit.

Pohimi është i saktë: niveli i vajit në kutinë e shpejtësisë duhet të kontrollohet periodikisht. Vaji mund të pakësohet nga rrjedhjet në guarnicione ose te tapat. Kur niveli bie, ingranazhet dhe kushinetat vajosen keq, nxehen, bëjnë zhurmë dhe konsumohen shpejt, deri në dëmtim të kambios. Kontrolli bëhet sipas librit të mjetit, zakonisht te tapa e nivelit në trupin e kambios.

Pohimi është i saktë: kutia e shpejtësisë shërben për të ndryshuar shpejtësinë e lëvizjes sipas kushteve të rrugës dhe të qarkullimit, si dhe për të lëvizur prapa. Motori punon mirë vetëm në një brez rrotullimesh. Me marshet e ulëta merr forcë të madhe për nisje dhe të përpjeta, me të lartat ecën shpejt me më pak rrotullime. Marshi prapa e kthen drejtimin e rrotullimit, sepse motori rrotullohet gjithmonë në të njëjtin drejtim.

Pohimi është i saktë: në pozicionin neutral (afoljo), me motorin të ndezur, kambio manuale nuk e kalon lëvizjen te transmisioni. Në neutral asnjë ingranazh nuk e lidh boshtin hyrës me boshtin dalës: boshti hyrës mund të rrotullohet, por rrotat nuk marrin lëvizje. Kështu mjeti qëndron në vend edhe me friksionin të lëshuar. Prandaj kambion e vë në neutral kur ndez motorin dhe kur qëndron gjatë.

Pohimi është i saktë: kambio manuale e merr lëvizjen nga friksioni dhe ia jep transmisionit kardanik. Rruga e lëvizjes është: motori, friksioni, kutia e shpejtësisë, kardani, transmisioni kryesor (çifti pinjon-koronë), diferenciali, semiakset dhe rrotat. Kambio qëndron pas friksionit dhe, sipas marshit, ndryshon raportin e rrotullimeve para se lëvizja të shkojë te kardani.

Pohimi është i gabuar: kambio manuale nuk e transmeton lëvizjen në friksion, por e merr prej tij. Lëvizja shkon nga motori te friksioni, nga friksioni te kutia e shpejtësisë dhe prej saj te transmisioni kardanik, deri te rrotat. Friksioni qëndron midis motorit dhe kambios dhe shërben për t'i bashkuar ose për t'i shkëputur ato, p.sh. kur ndërron marshin.

Pohimi është i gabuar: kambio manuale nuk shërben vetëm për të ndryshuar shpejtësinë e lëvizjes. Ajo ndryshon edhe forcën që u jepet rrotave: me marshet e ulëta forca është e madhe, për nisje dhe të përpjeta. Me marshin prapa mjeti lëviz mbrapsht, ndërsa në neutral (afoljo) motori mund të punojë pa e kaluar lëvizjen te rrotat, p.sh. kur mjeti qëndron.

Pohimi është i saktë: në marshin e parë boshti dalës i kambios rrotullohet më ngadalë se boshti motorik. Marshi i parë ka raportin më të madh të reduktimit: një ingranazh i vogël rrotullon një ingranazh të madh. Rrotullimet ulen, por forca (momenti përdredhës) rritet shumë, aq sa duhet për të nisur mjetin nga vendi ose në të përpjetë. Në marshet më të larta raporti zvogëlohet dhe rrotullimet në dalje rriten.

Pohimi është i gabuar: në marshin e parë rrotullimet që dalin nga kambio janë më të pakta se ato të boshtit motorik, jo më shumë. Marshi i parë e redukton shpejtësinë e rrotullimit më shumë se çdo marsh tjetër, që të rritet forca (momenti përdredhës) që u jepet rrotave. Kjo forcë e madhe duhet për të nisur mjetin e ndaluar ose për të ngjitur një pjerrësi të fortë.

Pohimi është i saktë: ingranazhet e kutisë së shpejtësisë janë zhytur pjesërisht në vaj lubrifikues. Vaji nuk e mbush krejt kambion: ingranazhet e poshtme kalojnë nëpër të dhe, duke u rrotulluar, e spërkasin vajin mbi ingranazhet e tjera, boshtet dhe kushinetat. Kështu zvogëlohen fërkimi, konsumimi dhe nxehja. Prandaj niveli i vajit duhet të jetë aq sa kërkon prodhuesi.

Pohimi është i gabuar: kutia e shpejtësisë e automjeteve elektrike zakonisht ka më pak raporte, shpesh vetëm një. Motori elektrik jep forcë të madhe që nga rrotullimet më të ulëta dhe punon mirë në një brez shumë të gjerë rrotullimesh. Prandaj atij i mjafton zakonisht një reduktor me një raport të vetëm. Motori me djegie të brendshme ka nevojë për shumë marshe, sepse punon mirë vetëm në një brez të ngushtë rrotullimesh.

Pohimi është i gabuar: kutia e shpejtësisë vendoset midis friksionit dhe transmisionit kardanik, jo midis boshtit me gunga dhe friksionit. Boshti me gunga është pjesë e motorit: ai hap dhe mbyll valvolat. Lëvizja e motorit del nga boshti motorik, kalon te friksioni, pastaj te kambio dhe prej saj te kardani, transmisioni kryesor, diferenciali dhe rrotat.

Pohimi është i gabuar: kutia e shpejtësisë nuk shërben që rrotat të rrotullohen më shpejt se boshti motorik. Ajo ndryshon raportin midis rrotullimeve të motorit dhe atyre të rrotave, sipas kushteve: në marshet e ulëta i ul shumë rrotullimet dhe e rrit forcën, në të lartat i ul më pak. Bashkë me transmisionin kryesor, që i redukton edhe më, rrotat rrotullohen gjithmonë shumë më ngadalë se boshti motorik.

Pohimi është i saktë: në kutinë e shpejtësisë çdo marsh ka raportin e vet, prandaj nuk ka dy marshe që japin të njëjtat rrotullime. Me të njëjtat rrotullime të motorit, secili marsh i jep boshtit dalës një numër tjetër rrotullimesh: më pak në marshet e ulëta, më shumë në të lartat. Dy marshe me raport të njëjtë do të ishin të panevojshme, sepse do të bënin të njëjtën punë.

Pohimi është i gabuar: kutia e shpejtësisë mund të ketë më shumë se 6 marshe. Makinat e sotme shpesh kanë kambio me 7, 8 ose më shumë marshe, sidomos ato automatike. Te kamionët e rëndë marshet mund të jenë 12, 16 e më shumë, shpesh me një reduktor shtesë që i dyfishon ato, që motori të punojë në rrotullimet e duhura edhe me ngarkesa të mëdha.

Pohimi është i saktë: kambio bën që rrotave t'u jepet forcë e ndryshme sipas marshit të futur. Në marshet e ulëta rrotullimet ulen dhe forca (momenti përdredhës) në rrota rritet: kjo duhet për nisje, për të përpjeta dhe për ngarkesa të rënda. Në marshet e larta forca është më e vogël, por mjeti ecën më shpejt me më pak rrotullime të motorit.

Pohimi është i gabuar: kambio nuk e mban konstante shpejtësinë e rrotullimit të boshtit kardanik. Për çdo marsh ajo ka një raport të caktuar, kështu që rrotullimet e kardanit ndryshojnë bashkë me ato të motorit: kur shtyp gazin, rrotullohen më shpejt motori, kardani dhe rrotat. Kambio shërben për ta ndryshuar raportin midis motorit dhe rrotave, jo për të mbajtur një shpejtësi të njëjtë.

Pohimi është i saktë: kambio ndryshon raportin midis rrotullimeve të motorit dhe atyre të boshtit të transmetimit, pra edhe të rrotave lëvizëse. Me një raport të madh (marshet e ulëta) rrotat rrotullohen ngadalë, por me forcë të madhe; me një raport të vogël (marshet e larta) rrotullohen shpejt, me më pak forcë. Kështu motori punon në rrotullimet e përshtatshme në çdo shpejtësi të mjetit.

Pohimi është i saktë: kur nuk ndërron marshin, këmbën e majtë nuk e mbështet mbi pedalin e friksionit. Edhe pesha e lehtë e këmbës mund ta shkëpusë pak friksionin: disku rrëshqet, nxehet dhe konsumohet, kushineta e shtytjes punon pa nevojë dhe forca nuk kalon plotësisht te rrotat. Mbaje këmbën e majtë në dysheme, pranë pedalit, dhe përdore pedalin vetëm për nisje, ndërrim marshi dhe ndalim.