Ndërtimi dhe funksionimi i motorëve me djegie të brendshme: pyetje dhe përgjigje, faqja 10 nga 24

Pohimi është i gabuar: pistoni nuk rrotullohet; ai lëviz lart e poshtë në cilindër. Lëvizja e pistonit është drejtvizore dhe alternative, nga njëra pikë e vdekur te tjetra. Rrotullimin e bën boshti motorik: mekanizmi bjellë-manivelë e kthen lëvizjen lart e poshtë të pistonit në lëvizje rrotulluese, që pastaj çohet te rrotat.

Pohimi është i gabuar: pistonat nuk janë elementë tipikë të motorëve elektrikë, por të motorëve me djegie të brendshme. Te motori me djegie, gazrat e djegies e shtyjnë pistonin në cilindër dhe bjella e kthen këtë lëvizje në rrotullim. Motori elektrik nuk ka djegie, as cilindra, as pistona: rotori i tij rrotullohet drejtpërdrejt nga fushat magnetike.

Pohimi është i saktë: korsa e pistonit është sa dyfishi i rrezes së manivelës. Korsa është largësia që përshkon pistoni nga pika e vdekur e sipërme te ajo e poshtme. Gjatë një gjysmë rrotullimi të boshtit motorik, manivela kalon nga pozicioni më i lartë te më i ulëti, pra zhvendoset sa dy rreze: aq lëviz edhe pistoni.

Pohimi është i saktë: motorët me rrotullime të larta kanë korsë më të vogël të pistonit. Me korsë të shkurtër pistoni përshkon më pak rrugë në çdo rrotullim, kështu që edhe me shumë rrotullime në minutë shpejtësia dhe ngarkesat e tij mbeten brenda kufijve. Prandaj motorët e shpejtë kanë cilindër të gjerë dhe korsë të shkurtër, ndërsa motorët e ngadaltë, si motorët diesel të rëndë, kanë korsë të gjatë.

Pohimi është i gabuar: korsa e pistonit nuk është sa diametri i brendshëm i cilindrit. Korsa është largësia që pistoni përshkon midis dy pikave të vdekura dhe është sa dyfishi i rrezes së manivelës. Diametri i cilindrit është një madhësi tjetër, e pavarur prej saj. Te disa motorë ato janë afërsisht të barabarta, por te shumica korsa është më e madhe ose më e vogël se diametri.

Pohimi është i gabuar: motorët me rrotullime të ulëta kanë zakonisht korsë më të madhe, jo më të vogël. Në rrotullime të ulëta pistoni ka kohë të përshkojë një rrugë të gjatë pa u ngarkuar tepër, dhe korsa e gjatë jep moment të madh. Prandaj motorët e ngadaltë, si motorët diesel të mjeteve të rënda, kanë korsë të gjatë, ndërsa motorët me rrotullime të larta kanë korsë të shkurtër.

Pohimi është i gabuar: korsa e pistonit është sa dyfishi i rrezes së manivelës, jo sa rrezja. Korsa është rruga e pistonit nga pika e vdekur e sipërme te ajo e poshtme. Kjo ndodh gjatë një gjysmë rrotullimi të boshtit motorik, kur manivela kalon nga pozicioni më i lartë te më i ulëti: ajo zhvendoset një rreze sipër aksit të boshtit dhe një rreze poshtë tij.

Pohimi është i saktë: fashot elastike të kompresionit i pengojnë gazrat mbi piston të kalojnë në sotokarter (nënkarter). Midis pistonit dhe murit të cilindrit ka gjithmonë një hapësirë të vogël. Fashot e kompresionit, të shtrënguara pas murit, e mbyllin këtë hapësirë: kështu ruhet presioni i ngjeshjes dhe i djegies mbi piston, motori nuk humbet fuqi dhe gazrat nuk e prishin vajin në karter.

Pohimi është i saktë: fashot elastike të kompresionit vendosen në kokën e pistonit, mbi syrin e tij. Syri është vrima ku kalon kunji që e lidh pistonin me bjellën. Fashot e kompresionit vendosen në kanalet më të sipërme të pistonit, pranë hapësirës ku ndodh djegia, që t'ua mbyllin rrugën gazrave sa më afër saj. Poshtë tyre vendoset fasha e vajit.

Pohimi është i gabuar: kur konsumohen fashot elastike të kompresionit, fuqia e motorit zvogëlohet. Fashot e konsumuara nuk e mbyllin më mirë hapësirën midis pistonit dhe cilindrit: gazrat dalin në karter, presioni i ngjeshjes bie dhe djegia jep më pak punë. Motori ndizet më vështirë, harxhon më shumë karburant dhe shpesh edhe vaj, me tym nga shkarkimi.

Pohimi është i gabuar: fashot elastike të kompresionit nuk shërbejnë për rrëshqitjen e pistonit në cilindër. Detyra e tyre është të mbyllin hapësirën midis pistonit dhe murit të cilindrit, që gazrat e ngjeshjes dhe të djegies të mos kalojnë poshtë në karter; ato i japin murit edhe një pjesë të nxehtësisë së pistonit. Rrëshqitjen e pistonit e lehtëson shtresa e hollë e vajit mbi muret e cilindrit.

Pohimi është i saktë: fashot elastike të vajit e pengojnë vajin të kalojë në dhomën e djegies. Ato e kruajnë vajin e tepërt nga muret e cilindrit kur pistoni zbret dhe e kthejnë, përmes vrimave të pistonit, në karter. Nëse vaji do të arrinte në dhomën e djegies, do të digjej: motori do të harxhonte vaj, do të nxirrte tym blu dhe kandelat e valvolat do të ndoteshin.

Pohimi është i saktë: fashot elastike të vajit e shpërndajnë njëtrajtësisht shtresën e vajit në muret e cilindrit. Ato lënë mbi mur vetëm një shtresë të hollë e të barabartë vaji, sa duhet që pistoni dhe fashot të rrëshqasin me fërkim të vogël, dhe vajin e tepërt e kthejnë në karter. Kështu muret vajosen mirë, por vaji nuk kalon në dhomën e djegies.

Pohimi është i saktë: fashot elastike të vajit vendosen në piston, poshtë fashove të kompresionit. Sipër, pranë dhomës së djegies, janë fashot e kompresionit, që mbajnë gazrat. Poshtë tyre, por përsëri mbi syrin e pistonit, është fasha e vajit, që e kruan vajin e tepërt nga muri dhe e kthen në karter. Kështu çdo fashë punon atje ku duhet.

Pohimi është i gabuar: fashot elastike të vajit vendosen poshtë fashove të kompresionit, jo mbi to. Fashot e kompresionit duhet të jenë sa më afër dhomës së djegies, që të mbyllin rrugën e gazrave. Fasha e vajit vendoset poshtë tyre, ku e kruan vajin e tepërt nga muret e cilindrit dhe e kthen në karter, duke lënë vetëm një shtresë të hollë vaji për fashot e sipërme.

Pohimi është i gabuar: fashot elastike të vajit nuk bëhen prej duralumini. Ato bëhen zakonisht prej gize ose çeliku, materiale të forta dhe elastike që i rezistojnë fërkimit me murin e cilindrit dhe nxehtësisë. Duralumini, një aliazh i lehtë alumini, është shumë i butë për këtë punë dhe do të konsumohej shpejt. Prej aliazhesh alumini bëhet zakonisht vetë pistoni.

Pohimi është i gabuar: fasha e vajit shërben kryesisht për të kruar vajin e tepërt nga muret e cilindrit, jo vetëm për të penguar kalimin e gazeve. Pistoni ka dy lloje fashosh. Fashot e kompresionit, në pjesën e sipërme, e mbyllin hermetikisht hapësirën ndërmjet pistonit dhe cilindrit dhe pengojnë kalimin e gazeve në nënkarter. Fasha e vajit, më poshtë, lë në mure vetëm një shtresë të hollë vaji për lubrifikim dhe e kthen tepricën në nënkarter, që vaji të mos digjet në dhomën e djegies.

Pohimi është i saktë: bjella e shndërron lëvizjen drejtvizore (lart-poshtë) të pistonit në lëvizje rrotulluese të boshtit motorik. Pistoni shtyhet poshtë nga presioni i gazeve të djegura. Bjella e lidh pistonin me një qafë të boshtit motorik që ndodhet jashtë qendrës së tij, si një bërryl; kështu çdo shtytje e pistonit e rrotullon boshtin, njësoj si këmba që rrotullon pedalin e biçikletës.

Pohimi është i saktë: koka e poshtme e bjellës lidhet me qafën e boshtit motorik nëpërmjet bronzinave. Bronzinat janë gjysmëunaza me një shtresë metali kundër fërkimit, që vendosen ndërmjet bjellës dhe qafës së boshtit. Ato lejojnë që qafa të rrotullohet brenda bjellës me fërkim të vogël, mbi një shtresë vaji me presion. Kur bronzinat konsumohen, motori trokit dhe presioni i vajit bie.

Pohimi është i saktë: koka e sipërme e bjellës lidhet me pistonin nëpërmjet spinotit. Spinoti është një kunj i fortë çeliku që kalon tërthor nëpër piston dhe nëpër kokën e sipërme të bjellës. Ai lejon që bjella të lëkundet ndërsa pistoni lëviz lart e poshtë. Koka e poshtme e bjellës lidhet me qafën e boshtit motorik, me bronzina.

Pohimi është i gabuar: bjella lidh pistonin me boshtin motorik, jo boshtin motorik me boshtin me gunga. Boshti me gunga e merr lëvizjen nga boshti motorik me rrip të dhëmbëzuar, me zinxhir ose me ingranazhe (rrota të dhëmbëzuara) dhe rrotullohet me gjysmën e shpejtësisë së tij. Bjella ka një detyrë tjetër: e kthen lëvizjen lart-poshtë të pistonit në rrotullim të boshtit motorik.

Pohimi është i gabuar: nëpërmjet spinotit bjella lidhet me pistonin, jo me boshtin me gunga. Bjella ka dy koka: e sipërmja lidhet me pistonin me anë të spinotit, e poshtmja me qafën e boshtit motorik, me bronzina. Boshti me gunga nuk lidhet me bjellën: ai komandon hapjen e valvolave dhe e merr lëvizjen nga boshti motorik me rrip, zinxhir ose ingranazhe.

Pohimi është i gabuar: bjellat lidhin pistonat me boshtin motorik, jo me boshtin me gunga. Nëpërmjet bjellave shtytja e pistonave kthehet në rrotullim të boshtit motorik, që e çon lëvizjen te volanti, friksioni dhe më tej te rrotat. Boshti me gunga është pjesë e sistemit të shpërndarjes së gazeve: ai hap valvolat e thithjes dhe të shkarkimit në kohën e duhur.

Pohimi është i gabuar: bjella lubrifikohet nga vaji i motorit. Vaji me presion arrin te bronzinat e kokës së poshtme përmes kanaleve në boshtin motorik dhe shpesh edhe te spinoti, përmes një kanali në trupin e bjellës ose me spërkatje. Pa këtë shtresë vaji, bronzinat dhe qafa e boshtit do të nxeheshin e do të konsumoheshin shumë shpejt, deri në bllokimin e motorit.

Pohimi është i saktë: boshti motorik e merr lëvizjen nga bjellat. Në kohën e punës gazet e djegura e shtyjnë pistonin poshtë; bjella ia përcjell këtë shtytje qafës së boshtit motorik dhe e rrotullon atë. Prej këtej lëvizja kalon te volanti, friksioni, kutia e shpejtësisë dhe në fund te rrotat.