Ndërtimi dhe funksionimi i motorëve me djegie të brendshme: pyetje dhe përgjigje, faqja 22 nga 24

Pohimi është i saktë: siguresa ka një trup plastik me një tel metalik të kalibruar, që shkrihet kur rryma kalon një vlerë kufi. Teli zgjidhet me material dhe trashësi të tillë që të durojë rrymën normale të qarkut. Kur rryma rritet tepër, ai nxehet, shkrihet dhe e ndërpret qarkun. Një siguresë e djegur njihet nga teli i këputur, që shihet përmes plastikës.

Pohimi është i gabuar: siguresat nuk zëvendësohen vetëm në autoservis. Mund t'i zëvendësosh vetë: kutia e siguresave është e arritshme dhe zakonisht ka skemën e qarqeve dhe një pincë. Fik motorin dhe pajisjet, hiq siguresën e djegur dhe vendos një të re me të njëjtin amperazh. Nëse digjet sërish, shko në servis për të gjetur defektin.

Pohimi është i gabuar: në siguresë nuk shënohet tensioni me një numër të ndjekur nga shkronja U. Mbi të shënohet amperazhi, pra rryma më e madhe që duron, me një numër të ndjekur nga shkronja „A“ (p.sh. 10A, 15A). Kur shënohet edhe tensioni, njësia e tij është volti, me shkronjën „V“; U është vetëm simboli i tensionit në formula.

Pohimi është i saktë: amperazhi i një sigurese shënohet me një numër të ndjekur nga shkronja e madhe A. A është shkurtesa e amperit, njësisë së rrymës. P.sh. „15A“ do të thotë që siguresa e ndërpret qarkun kur rryma kalon 15 amper. Siguresa e re duhet të ketë gjithmonë të njëjtin amperazh si e vjetra; ngjyra e saj të ndihmon ta njohësh.

Pohimi është i gabuar: siguresa nuk është pajisje hidraulike dhe nuk ka lidhje me sistemin e lubrifikimit. Ajo është pajisje elektrike, që mbron qarqet elektrike nga mbingarkesat: teli i saj shkrihet dhe e ndërpret rrymën kur ajo kalon kufirin. Presionin e vajit e kontrollon vetë sistemi i lubrifikimit, me valvulën e tij të sigurisë.

Pohimi është i saktë: siguresa e ndërpret kalimin e rrymës në një qark kur ajo kalon një prag të paracaktuar. Pragu është amperazhi i shënuar mbi të. Kur rryma e kalon këtë vlerë, p.sh. nga një qark i shkurtër ose nga një pajisje me defekt, teli i siguresës shkrihet dhe qarku hapet, para se telat të nxehen dhe të shkaktojnë zjarr.

Pohimi është i gabuar: edhe automjetet me motor nafte kanë siguresa. Siguresat nuk mbrojnë vetëm sistemin e ndezjes, por të gjitha qarqet elektrike: dritat, sinjalet, borinë, motorinon, kandeletat, instrumentet, ventilatorët e kështu me radhë. Këto i ka çdo mjet, me çfarëdo motori, prandaj çdo mjet ka kutinë e vet të siguresave.

Pohimi është i gabuar: bateria e makinës është akumulator i rrymës së vazhduar, jo i rrymës alternative. Ajo e ruan energjinë në formë kimike dhe e jep si rrymë të vazhduar, me tension të ulët: 12 V, te mjetet e rënda 24 V. Gjeneratori i sotëm (alternatori) prodhon rrymë alternative, por ajo drejtohet në rrymë të vazhduar para se të karikojë baterinë.

Pohimi është i gabuar: bateria nuk është gjenerator dhe nuk jep rrymë alternative. Ajo është akumulator: e ruan energjinë elektrike në formë kimike dhe e jep si rrymë të vazhduar, me tension të ulët. Rrymën e prodhon gjeneratori (alternatori), që vihet në lëvizje nga motori dhe karikon baterinë.

Pohimi është i saktë: bateria duhet mbajtur e pastër dhe e thatë, me terminalet e lyera periodikisht me graso të përshtatshme. Pluhuri dhe lagështia mbi bateri lejojnë rrjedhje të vogla rryme, që e shkarkojnë ngadalë. Grasoja i mbron terminalet nga oksidimi, që krijon një shtresë të bardhë ose të gjelbër dhe e pengon kalimin e rrymës, sidomos gjatë ndezjes.

Pohimi është i gabuar: bateria nuk furnizon vetëm motorin. Ajo i jep rrymë motorinos gjatë ndezjes, por edhe gjithë sistemit elektrik kur motori është i fikur: dritave, sinjaleve, borisë, radios dhe instrumenteve. Kur motori punon, ajo e ndihmon gjeneratorin nëse harxhimi i rrymës është më i madh se ç'prodhon ai.

Pohimi është i saktë: kur motori është i fikur, bateria furnizon me rrymë sistemin elektrik. Gjeneratori prodhon rrymë vetëm kur motori punon. Me motorin të fikur, dritat e emergjencës, dritat e pozicionit, radioja dhe pajisjet e tjera marrin rrymë vetëm nga bateria. Prandaj mos i lër të ndezura gjatë: bateria shkarkohet dhe pastaj nuk e ndez dot motorin.

Pohimi është i saktë: gjatë ndezjes fillestare (lëshimit) të motorit, bateria furnizon me rrymë motorinon. Motorino ka nevojë për një rrymë shumë të madhe për ta rrotulluar motorin derisa ai të ndizet, dhe këtë e jep vetëm bateria, sepse gjeneratori nuk prodhon kur motori është i fikur. Një bateri e dobët ose me terminale të oksiduara duket pikërisht në ndezje.

Pohimi është i saktë: bateria e furnizon sistemin elektrik edhe kur motori punon, nëse harxhimi i rrymës është më i madh se ç'prodhon gjeneratori. Kjo ndodh, p.sh., kur motori është në minimum dhe janë ndezur njëkohësisht dritat, ventilatori, ngrohja e xhamave dhe pajisje të tjera. Bateria plotëson mungesën dhe gjeneratori e rikarikon kur rritet xhiroja.

Pohimi është i gabuar: bateria nuk furnizon vetëm sistemin e ndriçimit dhe të sinjalizimit. Ajo i jep rrymë edhe motorinos gjatë ndezjes, kandeletave te motori diesel, instrumenteve, borisë, pajisjeve të komoditetit dhe njësive elektronike. Me motorin të fikur, ajo furnizon gjithë sistemin elektrik.

Pohimi është i gabuar: te motorët diesel bateria nuk furnizon vetëm kandeletat. Kandeletat ngrohin dhomën e djegies për ndezjen në të ftohtë, por bateria furnizon edhe motorinon, që e vë motorin në lëvizje, si edhe dritat, sinjalet, instrumentet dhe gjithë sistemin elektrik kur motori është i fikur.

Pohimi është i gabuar: bateria nuk furnizon vetëm motorinon, por gjithë sistemin elektrik kur motori nuk punon. Te motori me naftë ajo jep rrymë për motorinon e ndezjes, për kandeletat që ngrohin dhomën e djegies para ndezjes, për dritat, pajisjet elektronike dhe instrumentet e bordit. Kur motori punon, sistemin elektrik e furnizon alternatori, i cili njëkohësisht e karikon edhe baterinë.

Pohimi është i saktë: bateria mund të lidhet në seri ose në paralel me një bateri tjetër, sipas asaj që nevojitet. Në seri, poli pozitiv i njërës lidhet me polin negativ të tjetrës dhe tensionet mblidhen: dy bateri 12 V japin 24 V, siç përdoret në shumë kamionë dhe autobusë. Në paralel lidhen polet e njëjta: tensioni mbetet 12 V, por rritet rryma që mund të japin, pra kapaciteti.

Pohimi është i saktë: kapaciteti i baterisë (amperazhi) zgjidhet sipas nevojës së motorinos. Gjatë ndezjes motorino tërheq rrymën më të madhe nga të gjithë konsumatorët e mjetit, sidomos në motorët e mëdhenj me naftë dhe në të ftohtë. Bateria duhet të mund ta japë këtë rrymë disa herë radhazi pa u shkarkuar. Prandaj prodhuesi cakton një bateri me kapacitetin (në amper-orë) që i përshtatet motorinos dhe motorit.

Pohimi është i saktë: gjatë karikimit bateria e kthen energjinë elektrike në energji kimike. Rryma që vjen nga alternatori shkakton reaksione kimike te pllakat dhe në elektrolit, ku energjia ruhet. Kur bateria shkarkohet, p.sh. gjatë ndezjes, ndodh e kundërta: energjia kimike kthehet përsëri në energji elektrike. Kështu bateria është një rezervuar energjie për mjetin.

Pohimi është i gabuar: jo të gjitha mjetet rrugore kanë bateri. Biçikletat, mjetet me tërheqje shtazore dhe shumë rimorkio e gjysmërimorkio nuk kanë bateri të tyre: dritat e rimorkios, p.sh., marrin rrymë nga mjeti tërheqës përmes prizës. Bateria është e domosdoshme te mjetet me motor që ndizen me motorino dhe kanë sistem elektrik.

Pohimi është i saktë: bateria jep rrymë me tension të ulët dhe rrymë të vazhduar. Në automjete tensioni i baterisë është zakonisht 12 V, ndërsa në shumë kamionë dhe autobusë 24 V, pra shumë më i ulët se tensioni i rrjetit elektrik në shtëpi. Rryma e vazhduar (e vazhdueshme) rrjedh gjithmonë në të njëjtin drejtim, nga njëri pol i baterisë te tjetri, përmes konsumatorëve.

Pohimi është i saktë: rryma që jep bateria është gjithmonë rrymë e vazhduar. Bateria ka një pol pozitiv dhe një negativ që nuk ndryshojnë, prandaj rryma rrjedh vetëm në një drejtim. Rrymë alternative prodhon alternatori, por ajo kthehet në rrymë të vazhduar nga drejtuesi i rrymës (diodat) para se të arrijë te bateria. Bateria nuk mund të japë rrymë alternative.

Pohimi është i gabuar: bateria jep rrymë të vazhduar, jo rrymë alternative. Në bateri energjia ruhet në formë kimike dhe kthehet në rrymë që rrjedh gjithmonë në të njëjtin drejtim. Rrymë alternative prodhon alternatori; edhe ajo kthehet në rrymë të vazhduar para se të karikojë baterinë. Bateria nuk e prodhon vetë energjinë: vetëm e ruan dhe e jep kur nevojitet.

Pohimi është i saktë: disa bateri kërkojnë kontroll periodik të nivelit të elektrolitit dhe shtim të ujit të distiluar. Te bateritë me tapa mbi çdo element, një pjesë e ujit të elektrolitit avullon gjatë karikimit. Niveli duhet të mbulojë pllakat; kur bie, shtohet vetëm ujë i distiluar deri te shenja. Bateritë e mbyllura, „pa mirëmbajtje“, nuk kanë nevojë për këtë.