Sistemi i lubrifikimit dhe sistemi i ftohjes: pyetje dhe përgjigje, faqja 1 nga 5

Pohimi është i saktë: sistemi i ftohjes siguron temperaturën optimale të motorit gjatë punës. Vetëm një pjesë e energjisë së karburantit bëhet lëvizje; pjesa tjetër del si nxehtësi. Pa ftohje, pjesët e motorit do të mbinxeheshin, vaji do të humbte vetitë dhe pistonat mund të ngecnin në cilindra. Por motori nuk duhet as të ftohet tepër: ai punon më mirë në temperaturën e caktuar nga prodhuesi, zakonisht rreth 90 °C.

Pohimi është i saktë: sistemi i ftohjes synon ta mbajë temperaturën e motorit konstante gjatë punës. Termostati, radiatori dhe ventilatori punojnë së bashku që temperatura të mbetet rreth vlerës optimale, pavarësisht nga ngarkesa, shpejtësia ose moti. Kur motori është i ftohtë, termostati e mban lëngun larg radiatorit; kur nxehet, e lëshon drejt radiatorit, dhe ventilatori ndihmon kur nevojitet.

Pohimi është i saktë: radiatori, ventilatori dhe pompa centrifugale janë pjesë të sistemit të ftohjes. Pompa e qarkullon lëngun ftohës nëpër kanalet e motorit, ku ai merr nxehtësinë. Radiatori ia jep këtë nxehtësi ajrit që kalon mes tubave të tij, ndërsa ventilatori e shton rrjedhën e ajrit kur mjeti ecën ngadalë ose qëndron. Sistemit i përkasin edhe termostati, tubat, kapaku i radiatorit dhe rezervuari i zgjerimit.

Pohimi është i saktë: disa motorë me djegie të brendshme ftohen vetëm me ajër. Te këta motorë cilindrat dhe koka kanë fletë (brinjë) metalike që rrisin sipërfaqen nga e cila nxehtësia kalon në ajër; shpesh një ventilator shtyn ajrin mbi to. Ftohja me ajër përdoret kryesisht te motoçikletat dhe motorët e vegjël. Shumica e automjeteve, sidomos kamionët dhe autobusët, ftohen me lëng.

Pohimi është i gabuar: motorët me djegie të brendshme nuk ftohen vetëm me ajër. Shumica e motorëve të automjeteve ftohen me lëng: lëngu ftohës qarkullon nëpër kanalet e motorit, merr nxehtësinë dhe e jep në radiator. Ftohja vetëm me ajër, me fletë metalike rreth cilindrave, përdoret kryesisht te motoçikletat dhe motorët e vegjël.

Pohimi është i gabuar: sistemi i ftohjes nuk e ftoh motorin vetëm me qarkullimin e vajit. Motorët ftohen kryesisht me lëng ftohës, që qarkullon nëpër motor dhe radiator, ose me ajër, me fletë metalike rreth cilindrave. Vaji ndihmon duke marrë një pjesë të nxehtësisë nga pjesët që lubrifikon, por ai i përket sistemit të vaisjes, jo atij të ftohjes.

Pohimi është i gabuar: sistemi i ftohjes nuk ftoh vetëm bllokun e cilindrave. Lëngu ftohës qarkullon edhe në kokën e cilindrave, ku ndodhen dhomat e djegies dhe valvulat, pjesët më të nxehta të motorit. Në shumë mjete ai ftoh edhe vajin e motorit përmes një shkëmbyesi nxehtësie, dhe nxehtësia e tij përdoret për ngrohjen e kabinës.

Pohimi është i saktë: pompa e qarkullimit të lëngut ftohës është pjesë e sistemit të ftohjes. Ajo e shtyn lëngun nëpër kanalet e motorit, ku ai merr nxehtësinë, dhe pastaj drejt radiatorit, ku ftohet. Zakonisht është pompë centrifugale, e vënë në lëvizje nga motori me rrip. Kur pompa prishet ose rripi këputet, lëngu nuk qarkullon dhe motori mbinxehet shpejt.

Pohimi është i saktë: qarku i ftohjes është ndërtuar që lëngu të qarkullojë edhe mbi 100 °C pa vluar. Qarku është i mbyllur dhe nën presion, që e mban kapaku i radiatorit me valvulën e tij. Me rritjen e presionit rritet edhe temperatura e vlimit të lëngut; atë e ngre edhe antifrizi. Prandaj mos e hap kapakun kur motori është i nxehtë: lëngu mund të vlojë menjëherë e të të djegë.

Pohimi është i saktë: funksionimi i sistemit të ftohjes ndiqet me një dritë paralajmëruese dhe një termometër në panelin e instrumenteve. Termometri tregon temperaturën e lëngut ftohës: pas ngrohjes, akrepi duhet të qëndrojë rreth mesit të shkallës. Drita paralajmëruese, zakonisht e kuqe, ndizet kur temperatura bëhet shumë e lartë. Atëherë ndalo në një vend të sigurt dhe gjej shkakun, pa e hapur kapakun e nxehtë të radiatorit.

Pohimi është i saktë: lëngu ftohës ka temperaturë të lartë vlimi, mbi 100 °C, dhe temperaturë të ulët ngrirjeje, nën 0 °C. Kjo arrihet duke përzier ujë me antifriz. Pika e lartë e vlimit e mban lëngun të lëngshëm kur motori punon shumë i nxehtë; pika e ulët e ngrirjes e mbron motorin në dimër, sepse uji që ngrin zgjerohet dhe mund të çajë bllokun ose radiatorin.

Pohimi është i saktë: në rast nevoje urgjente, lëngu ftohës mund të zëvendësohet me ujë. Nëse lëngu mungon gjatë udhëtimit, uji të lejon të arrish deri te një servis pa e mbinxehur motorin. Shtoje vetëm kur motori është ftohur. Por uji nuk mbron nga ngrirja dhe ndryshku dhe lë gëlqere, prandaj sa më shpejt rivendos lëngun ftohës të duhur, sidomos para dimrit.

Pohimi është i gabuar: lëngu ftohës duhet të ketë temperaturë të ulët ngrirjeje, por temperaturë të lartë vlimi. Pika e ulët e ngrirjes e mbron motorin nga ngrirja në dimër. Pika e lartë e vlimit nevojitet që lëngu të mos vlojë kur motori punon i nxehtë: lëngu që vlon kthehet në avull, nuk e merr më nxehtësinë dhe motori mbinxehet.

Pohimi është i saktë: lëngu ftohës duhet të ketë temperaturë të ulët ngrirjeje, temperaturë të lartë vlimi dhe të mos jetë gërryes. Dy temperaturat sigurojnë që lëngu të mbetet i lëngshëm si në dimër, ashtu edhe kur motori është shumë i nxehtë. Shtesat kundër korrozionit mbrojnë nga ndryshku dhe gërryerja pjesët metalike të motorit, radiatorin, pompën dhe tubat.

Pohimi është i saktë: lëngu ftohës qarkullohet nga një pompë centrifugale. Pompa ka një rrotë me fletë që rrotullohet dhe e shtyn lëngun nga qendra drejt anëve e më tej nëpër qark. Ajo vihet në lëvizje nga motori, zakonisht me rrip, prandaj punon sa herë punon motori. Pa këtë qarkullim të detyruar, nxehtësia nuk do të largohej nga motori aq shpejt sa duhet.

Pohimi është i saktë: radiatori e mban lëngun ftohës nën temperaturën që do ta dëmtonte motorin. Lëngu i nxehtë që vjen nga motori kalon nëpër tubat e hollë të radiatorit, ku e ftoh ajri që kalon mes tyre. Pastaj lëngu i ftohur kthehet në motor për të marrë sërish nxehtësi. Pa radiatorin nxehtësia nuk do të kishte ku të shkonte dhe motori do të mbinxehej.

Pohimi është i saktë: radiatori është një shkëmbyes nxehtësie ujë-ajër. Lëngu ftohës i nxehtë rrjedh nëpër tuba të hollë me fletë metalike, ndërsa ajri kalon mes tyre, nga lëvizja e mjetit ose i shtyrë nga ventilatori. Nxehtësia kalon nga lëngu te ajri përmes metalit, pa u përzier të dyja. Prandaj radiatori duhet mbajtur i pastër nga insektet dhe papastërtitë që i bllokojnë kalimin ajrit.

Pohimi është i gabuar: radiatori i motorit nuk përdoret për ngrohjen e kabinës. Ai e largon nxehtësinë e lëngut ftohës në ajrin jashtë mjetit. Kabina ngrohet nga një shkëmbyes tjetër, më i vogël, ngrohësi (kaloriferi) i kabinës: nëpër të kalon një pjesë e lëngut të nxehtë, dhe ventilatori i kabinës fryn brenda ajrin e ngrohur. Edhe ai përdor nxehtësinë e motorit, por është pjesë më vete.

Pohimi është i gabuar: pasoja kryesore e mbinxehjes nuk është rritja e konsumit të karburantit, por dëmtimi i motorit. Kur motori mbinxehet, vaji hollohet dhe nuk lubrifikon më mirë, pistonat zgjerohen dhe mund të ngecin në cilindra, koka e cilindrave mund të deformohet dhe guarnicioni i saj të digjet. Këto janë defekte të rënda dhe të shtrenjta. Prandaj, kur ndizet drita e temperaturës, ndalo pa vonesë.

Pohimi është i gabuar: pasoja kryesore e mbinxehjes nuk është rritja e emetimeve ndotëse, por dëmtimi i motorit. Në temperaturë tepër të lartë vaji humbet vetitë lubrifikuese, pistonat mund të ngecin në cilindra, koka e cilindrave deformohet dhe guarnicioni i saj digjet. Motori mund të prishet brenda pak minutash. Kur akrepi i termometrit shkon drejt zonës së kuqe, ndalo dhe gjej shkakun.

Pohimi është i gabuar: pasoja kryesore e mbinxehjes nuk është pamundësia e përdorimit të ajrit të kondicionuar, por dëmtimi i motorit. Mbinxehja e prish vajin, mund t'i ngecë pistonat në cilindra, ta deformojë kokën e cilindrave dhe ta djegë guarnicionin e saj. Këto defekte mund ta nxjerrin motorin jashtë përdorimit. Kondicioneri është çështje komoditeti; ai që rrezikohet është motori.

Pohimi është i gabuar: termostati nuk aktivizohet nga drejtuesi me një çelës në panel. Ai punon vetë, sipas temperaturës së lëngut ftohës: përmban një element, zakonisht me dyll, që zgjerohet kur nxehet dhe hap valvulën drejt radiatorit. Kur motori është i ftohtë, termostati qëndron i mbyllur që motori të ngrohet shpejt; kur arrin temperaturën e punës, hapet. Drejtuesi vetëm ndjek termometrin në panel.

Pohimi është i gabuar: ventilatori i ftohjes nuk punon vetëm kur mjeti qëndron në vend me motor të ndezur. Ai ndizet sa herë lëngu ftohës kalon një temperaturë të caktuar, edhe kur mjeti lëviz, p.sh. në qarkullim të ngadaltë, në ngjitje të gjata ose me ngarkesë të rëndë. Kur mjeti ecën shpejt, ajri që kalon nëpër radiator shpesh mjafton, dhe ventilatori mbetet i fikur.

Pohimi është i gabuar: ventilatori i ftohjes mund të ndizet edhe kur jashtë temperatura është nën 0 °C. Ai nuk varet nga temperatura e ajrit të jashtëm, por nga ajo e lëngut ftohës. Edhe në dimër, në ngjitje të gjata, me ngarkesë të rëndë ose kur mjeti qëndron gjatë me motor të ndezur, lëngu mund të nxehet aq sa ventilatori të ndizet automatikisht.

Pohimi është i gabuar: ventilatori i ftohjes nuk bllokohet kur shpejtësia kalon 80 km/orë. Ai ndizet sipas temperaturës së lëngut ftohës, jo sipas shpejtësisë. Në shpejtësi të larta ajri që kalon nëpër radiator zakonisht mjafton dhe ventilatori rrallë ndizet, por nëse lëngu nxehet tepër, p.sh. në ngjitje me ngarkesë, ai ndizet edhe atëherë.