Sistemi i lubrifikimit dhe sistemi i ftohjes: pyetje dhe përgjigje, faqja 5 nga 5

Pohimi është i saktë: vaji për motorët me benzinë dhe ai për motorët me naftë nuk duhen ngatërruar. Motorët me naftë punojnë me presione më të larta dhe prodhojnë më shumë blozë, prandaj vaji i tyre ka shtesa të veçanta që e mbajnë blozën pezull dhe e mbrojnë motorin. Në paketimin e vajit shënohet për çfarë motorësh është. Përdor vajin që kërkon prodhuesi për motorin tënd.

Pohimi është i gabuar: vaji i përdorur nuk filtrohet me sitë për t'u rifutur në motor, por ndërrohet me vaj të ri. Me kohën vaji humbet vetitë: shtesat e tij harxhohen, ai hollohet ose trashet dhe përmban blozë e acide që një sitë nuk i heq. Filtri i vajit i mban grimcat gjatë punës, por edhe ai ndërrohet. Vajin dhe filtrin ndërroji sipas afateve të prodhuesit, dhe vajin e vjetër dorëzoje për grumbullim.

Pohimi është i saktë: vaji i motorit ndërrohet sipas kohës dhe kilometrave që rekomandon prodhuesi. Edhe kur mjeti përdoret pak, vaji vjetrohet me kohën; kur përdoret shumë, konsumohet nga kilometrat. Prandaj prodhuesi jep të dy afatet, dhe vlen ai që mbërrin i pari. Në kushte të rënda, si ngarkesa të mëdha, pluhur, rrugë të shkurtra ose tërheqje rimorkioje, vaji ndërrohet më shpesh.

Pohimi është i gabuar: nuk ka filtra vaji të veçantë për dimrin dhe për verën. Filtri i vajit mban grimcat e metalit, blozën dhe papastërtitë gjatë gjithë vitit dhe ndërrohet zakonisht bashkë me vajin, sipas afateve të prodhuesit. Ajo që lidhet me stinën është trashësia (viskoziteti) e vajit: sot përdoren kryesisht vajra shumëstinorë, p.sh. 10W-40, që punojnë mirë si në të ftohtë ashtu edhe në të nxehtë.

Pohimi është i gabuar: niveli i vajit nuk matet pasi motori ka punuar 15 minuta, por me motorin të fikur. Kur motori punon, vaji qarkullon nëpër të dhe shufra nuk tregon nivelin e vërtetë. Fike motorin, prit disa minuta që vaji të kthehet në nënkarter dhe mate me mjetin në vend të rrafshët: nxirre shufrën, fshije, futë deri në fund dhe nxirre sërish. Niveli duhet të jetë midis shenjave minimum dhe maksimum.

Pohimi është i saktë: kur shton vaj, përdor të njëjtin lloj dhe të njëjtat karakteristika me vajin që ka motori. Vajra me trashësi, bazë ose shtesa të ndryshme mund të mos përzihen mirë, dhe vetitë e përzierjes dobësohen. Prandaj mbaj me vete vajin që përdor motori yt, ose një vaj me të njëjtat shënime: trashësinë (p.sh. 5W-30) dhe standardin që kërkon prodhuesi.

Pohimi është i gabuar: rripat e transmetimit nuk lubrifikohen nga sistemi i vajosjes. Rripat, si rripi i shpërndarjes ose ai i alternatorit, punojnë me fërkim mbi rrotat e tyre (pulexhot): vaji do t'i bënte të rrëshqasin dhe do ta dëmtonte gomën e tyre. Sistemi i lubrifikimit çon vaj te pjesët e brendshme të motorit, si kushinetat e boshtit me bërryla, pistonët dhe cilindrat, boshti me gunga dhe mekanizmi i valvulave.

Pohimi është i saktë: nënkarteri, filtri dhe treguesi i presionit janë pjesë të sistemit të lubrifikimit. Nënkarteri, në pjesën e poshtme të motorit, është depozita e vajit. Pompa e merr vajin prej andej dhe e shtyn nëpër filtër, që mban papastërtitë, e pastaj nëpër kanalet deri te pjesët që lëvizin. Treguesi ose llamba e presionit të vajit në panel të njofton kur presioni bie: atëherë ndalo dhe fik motorin.

Pohimi është i saktë: vajrat lubrifikues përmbajnë shtesa (aditivë) kimike. Vaji bazë përzihet me shtesa që i përmirësojnë vetitë: e mbajnë trashësinë të qëndrueshme në të ftohtë dhe në të nxehtë, e pastrojnë motorin dhe e mbajnë blozën pezull, e mbrojnë nga ndryshku dhe nga konsumi dhe pengojnë shkumëzimin. Këto shtesa harxhohen me kohën, ndaj vaji ndërrohet edhe kur duket ende i pastër.

Pohimi është i saktë: vajrat lubrifikues mund të jenë minerale ose sintetikë. Vajrat minerale përftohen nga përpunimi i naftës bruto, ndërsa ata sintetikë prodhohen me procese kimike dhe i ruajnë më mirë vetitë në temperatura shumë të ulëta dhe shumë të larta. Ka edhe vajra gjysmësintetikë, përzierje e të dyjave. Përdor llojin që rekomandon prodhuesi i motorit.

Pohimi është i gabuar: vajosja e pompës së karburantit nuk është detyrë e sistemit të lubrifikimit të motorit me naftë. Pjesët e kësaj pompe vajosen nga vetë nafta që kalon nëpër to; prandaj nafta duhet të jetë e pastër dhe pa ujë, dhe filtri i karburantit ndërrohet me rregull. Sistemi i lubrifikimit vajos pjesët e brendshme të motorit që lëvizin: kushinetat, boshtet, pistonët, cilindrat dhe mekanizmin e valvulave.

Pohimi është i gabuar: te automjetet e rënda nuk përdoren filtra vaji me karbon aktiv. Filtrat e vajit kanë zakonisht një element prej letre të veçantë (celuloze) ose prej fibrash sintetike, që mban grimcat e imta; para pompës vendoset shpesh një rrjetë metalike që ndal pjesët më të mëdha, dhe disa motorë kanë edhe filtër centrifugal. Karboni aktiv përdoret në filtra të tjerë, p.sh. në atë të ajrit të kabinës.

Pohimi është i saktë: kur fashot e pistonit konsumohen, motori harxhon më shumë vaj. Fashot e mbyllin hapësirën midis pistonit dhe cilindrit dhe e fshijnë vajin nga muret e cilindrit. Kur janë të konsumuara, vaji kalon sipër pistonit dhe digjet bashkë me karburantin. Shenjat janë niveli i vajit që bie shpejt dhe tymi i kaltërosh nga marmitja, sidomos kur jep gaz.

Pohimi është i saktë: niveli i vajit kontrollohet me motorin të fikur, pasi të kenë kaluar disa minuta. Kur motori punon, vaji qarkullon dhe një pjesë e tij ndodhet lart, në kanale dhe në kokën e motorit. Pasi e fik, prit disa minuta që vaji të zbresë në nënkarter. Mjeti duhet të jetë në vend të rrafshët: fshije shufrën, futë deri në fund, nxirre dhe shiko që niveli të jetë midis shenjave minimum dhe maksimum.

Pohimi është i gabuar: nivelin e vajit mund ta kontrollosh vetë, nuk të duhet servis i autorizuar. Ky është një kontroll i thjeshtë që drejtuesi duhet ta bëjë rregullisht, sidomos para udhëtimeve të gjata: me motorin të fikur dhe mjetin në vend të rrafshët, nxirr shufrën matëse, fshije, futë sërish dhe shiko ku arrin vaji. Nëse është afër shenjës minimum, shto vaj të të njëjtit lloj.

Pohimi është i gabuar: nivelin e vajit e kontrollon me mjetin në vend të rrafshët, jo me pjesën e përparme më lart. Kur mjeti është i pjerrët, vaji në nënkarter mblidhet në njërën anë dhe shufra matëse tregon një nivel më të lartë ose më të ulët se i vërteti. Prandaj ndalo në një sipërfaqe horizontale, fik motorin, prit disa minuta dhe pastaj mate.

Pohimi është i gabuar: niveli i vajit kontrollohet me shufrën matëse, jo me manometrin e panelit. Manometri ose llamba e vajit tregon presionin me të cilin pompa e shtyn vajin nëpër motor, jo sasinë që ka në nënkarter. Presioni mund të jetë normal edhe kur niveli është afër minimumit. Prandaj nivelin e mat me shufrën, me motorin të fikur dhe mjetin në vend të rrafshët.

Pohimi është i gabuar: vaji fillon të qarkullojë sapo ndizet motori, jo pasi lëngu ftohës kalon 65 °C. Pompa e vajit lëviz bashkë me motorin, prandaj e shtyn vajin nëpër kanale që nga sekondat e para. Pikërisht në nisje, kur motori është i ftohtë, vajosja nevojitet më shumë, sepse pjesët janë pothuajse të thata. Për këtë arsye, mos e ngarko motorin e ftohtë me xhiro të larta derisa të ngrohet.

Pohimi është i gabuar: matësi në panel tregon presionin e vajit, jo sasinë e tij në nënkarter. Ai mat sa fort pompa e shtyn vajin nëpër motor. Presioni normal nuk do të thotë se vaji mjafton: sasinë e kontrollon me shufrën matëse, me motorin të fikur. Nëse presioni bie ose ndizet llamba e vajit gjatë lëvizjes, ndalo sapo të jetë e sigurt dhe fik motorin, që të mos dëmtohet.

Pohimi është i gabuar: kur niveli është i ulët, edhe te motori Diesel vaji shtohet; nuk është e nevojshme ta ndërrosh të gjithin. Shto vaj të të njëjtit lloj dhe me të njëjtat karakteristika me atë që ka motori, derisa niveli të jetë midis shenjave minimum dhe maksimum të shufrës, pa e kaluar maksimumin. Ndërrimi i plotë bëhet sipas afateve të prodhuesit. Nëse vaji bie shpesh, kontrollo motorin për rrjedhje ose djegie vaji.