Ndërtimi dhe funksionimi i motorëve me djegie të brendshme: pyetje dhe përgjigje, faqja 8 nga 24

Pohimi është i gabuar: diferenciali nuk e merr lëvizjen nga semiakset, por ua jep atyre. Lëvizja vjen nga motori, përmes friksionit, kambios dhe kardanit, te çifti pinjon-koronë. Korona rrotullon trupin e diferencialit, dhe diferenciali, me satelitët dhe planetarët, ua shpërndan lëvizjen dy semiakseve, që i rrotullojnë rrotat.

Pohimi është i gabuar: diferenciali ka gjithmonë dy planetarë. Çdo planetar është i lidhur me njërin nga dy semiakset, pra me njërën nga dy rrotat lëvizëse të aksit. Me një planetar të vetëm diferenciali nuk do të mund ta ndante lëvizjen midis dy rrotave. Ajo që ndryshon është numri i satelitëve, që i lidhin planetarët me trupin e diferencialit: zakonisht dy ose katër.

Pohimi është i gabuar: diferenciali nuk shërben për të ndryshuar shpejtësinë e lëvizjes së mjetit. Ai e ndan lëvizjen midis dy rrotave lëvizëse të aksit dhe u lejon atyre të rrotullohen me shpejtësi të ndryshme, p.sh. në kthesë. Shpejtësinë e mjetit e ndryshon drejtuesi me pedalin e gazit, me kambion dhe me frenat.

Pohimi është i saktë: bllokazhi i diferencialit përdoret kur njëra nga rrotat aktive rrotullohet në vend, në baltë ose në akull. Diferenciali i zakonshëm e çon lëvizjen te rrota me rezistencën më të vogël: ajo rrotullohet kot, ndërsa rrota që e kap rrugën nuk merr forcë. Me bllokazhin të dyja rrotat rrotullohen bashkë dhe rrota që kap e nxjerr mjetin. Çaktivizoje sapo mjeti del në rrugë të mirë.

Pohimi është i saktë: bllokazhi i diferencialit, kur vihet në punë, i lidh dy semiakset me njëri-tjetrin. Kështu të dy semiakset dhe rrotat e tyre rrotullohen detyrimisht me të njëjtën shpejtësi, si një bosht i vetëm, dhe forca shkon edhe te rrota që e kap rrugën. Kjo ndihmon për të dalë nga balta ose bora, por në kthesë dhe në asfalt e vështirëson drejtimin, prandaj përdoret vetëm kur nevojitet.

Pohimi është i saktë: bllokazhi i diferencialit e bllokon rrotullimin e satelitëve rreth aksit të tyre. Pikërisht rrotullimi i satelitëve rreth vetes u lejon rrotave të kenë shpejtësi të ndryshme. Kur ai bllokohet, satelitët lëvizin vetëm bashkë me trupin e diferencialit dhe i shtyjnë të dy planetarët njësoj: të dy semiakset rrotullohen me të njëjtën shpejtësi, edhe kur njëra rrotë nuk ka kapje.

Pohimi është i gabuar: bllokazhi i diferencialit nuk përdoret në lëvizje normale, në rrugë të asfaltuar me kthesa. Me bllokazhin të dyja rrotat rrotullohen detyrimisht njësoj, ndërsa në kthesë rrota e jashtme duhet të rrotullohet më shpejt. Në asfalt kjo e bën mjetin të vështirë për t'u drejtuar dhe i konsumon gomat dhe transmisionin. Përdore vetëm në baltë, borë ose akull, me shpejtësi të ulët, dhe çaktivizoje pastaj.

Pohimi është i gabuar: bllokazhi i diferencialit nuk e bllokon rrotullimin e planetarëve dhe të semiakseve. Ai bllokon vetëm rrotullimin e satelitëve rreth aksit të tyre. Planetarët dhe semiakset vazhdojnë të rrotullohen, përndryshe rrotat nuk do të lëviznin fare; thjesht tani ata rrotullohen bashkë, me të njëjtën shpejtësi, si një bosht i vetëm.

Pohimi është i gabuar: bllokazhi i diferencialit nuk është në të gjitha automjetet. Ai gjendet zakonisht te mjetet që punojnë në terrene të vështira: kamionë, mjete për terren, traktorë dhe disa mjete me katër rrota aktive. Shumica e makinave nuk e kanë; te shumë prej tyre sistemi i kontrollit të tërheqjes frenon rrotën që rrotullohet kot.

Pohimi është i gabuar: prishja e mekanizmit që komandon friksionin nuk e ndërpret lëvizjen në rrotat aktive. Friksioni mbahet i bashkuar nga sustat e veta; pedali dhe mekanizmi i komandimit shërbejnë vetëm për ta shkëputur. Nëse mekanizmi prishet, friksioni mbetet i bashkuar dhe lëvizja vazhdon të shkojë te rrotat. Problemi është se nuk mund ta shkëputësh friksionin për të ndërruar marshin ose për të ndaluar pa e fikur motorin.

Pohimi është i gabuar: rënia e nivelit të vajit në kutinë e shpejtësisë nuk e ndërpret lëvizjen në rrotat aktive. Në kambion me ingranazhe, ingranazhet mbeten të lidhura dhe lëvizja vazhdon të kalojë. Por me pak vaj ato vajosen keq: kambio nxehet, bën zhurmë dhe konsumohet shpejt, deri në dëmtim të rëndë. Prandaj niveli kontrollohet periodikisht dhe një rrjedhje vaji riparohet sa më shpejt.

Pohimi është i gabuar: mjetet me rrota aktive të pasme nuk kanë domosdoshmërisht motorin përpara. Motori mund të jetë edhe prapa, mbi aksin e pasëm ose pranë tij, si te shumë autobusë dhe disa makina sportive, ose në mes, pas drejtuesit. Atëherë motori, kambio dhe diferenciali janë bashkë, pranë rrotave aktive, dhe kardani nuk nevojitet.

Pohimi është i gabuar: automjetet me 4 rrota aktive kanë friksion. Friksioni e lidh dhe e shkëput motorin nga kambio, dhe kjo nevojitet sido që të shpërndahet pastaj lëvizja te rrotat. Një mjet 4x4 me kambio manuale ka pedal friksioni si çdo mjet tjetër; me kambio automatike këtë rol e ka friksioni hidraulik ose friksionet e brendshme të kambios.

Pohimi është i gabuar: mjetet me dy akse drejtuese kanë një friksion të vetëm. Akset drejtuese janë akset me rrota që kthehen me timonin; numri i tyre lidhet me drejtimin e mjetit, jo me transmisionin. Friksioni ndodhet midis motorit dhe kambios, dhe një motor ka nevojë për një friksion. Edhe kamionët me dy akse drejtuese përpara kanë një motor, një friksion dhe një kambio.

Pohimi është i gabuar: automjetet e rënda zakonisht nuk kanë rrota aktive të përparme, por të pasme. Te kamionët dhe autobusët ngarkesa rëndon sidomos mbi aksin ose akset e pasme, prandaj rrotat e pasme e kapin rrugën më mirë dhe e tërheqin mjetin më mirë, sidomos kur është i ngarkuar dhe në të përpjetë. Aksi i përparmë zakonisht shërben për drejtim. Rrotat aktive të përparme janë tipike për makinat e lehta.

Pohimi është i saktë: motorët me djegie të brendshme e shndërrojnë energjinë termike në energji mekanike. Në cilindër digjet përzierja e ajrit me lëndën djegëse; gazrat e nxehtë zgjerohen dhe e shtyjnë pistonin poshtë. Bjella dhe manivela e kthejnë këtë lëvizje në rrotullim të boshtit motorik, që përmes transmisionit çohet te rrotat.

Pohimi është i gabuar: motori me djegie të brendshme e shndërron energjinë termike në energji mekanike, jo të kundërtën. Nxehtësia që lind nga djegia e lëndës djegëse në cilindër i zgjeron gazrat, që e shtyjnë pistonin. Kështu nxehtësia bëhet lëvizje: rrotullim i boshtit motorik që e lëviz mjetin. Energjia mekanike shndërrohet në nxehtësi, p.sh., te frenat, që e ndalojnë mjetin duke u nxehur.

Pohimi është i gabuar: motori me djegie të brendshme nuk punon duke thithur dhe ngjeshur vetëm ajër. Që të punojë, ai duhet të djegë lëndë djegëse. Motori me benzinë thith zakonisht përzierjen e ajrit me benzinë dhe e ndez me shkëndijë. Motori diesel thith dhe ngjesh vetëm ajër, por në fund të ngjeshjes në cilindër sprucohet nafta, që vetëndizet; pa të, ajri i ngjeshur nuk jep punë.

Pohimi është i saktë: energjia që e vë në punë motorin vjen nga djegia e përzierjes së ajrit me lëndën djegëse. Përzierja duhet të ketë raportin e duhur: me pak ajër djegia është e paplotë dhe nxjerr tym e gazra të dëmshëm, me tepër ajër motori humbet fuqi. Pasi ndizet, me shkëndijë te motori me benzinë ose nga nxehtësia e ngjeshjes te motori diesel, gazrat zgjerohen dhe e shtyjnë pistonin.

Pohimi është i gabuar: motorët me djegie të brendshme e shndërrojnë nxehtësinë në forcë lëvizëse, jo të kundërtën. Lënda djegëse digjet në cilindër, gazrat e nxehtë zgjerohen dhe e shtyjnë pistonin: kështu nxehtësia bëhet punë mekanike, rrotullim i boshtit motorik. Një pjesë e nxehtësisë nuk mund të kthehet në punë dhe largohet me gazrat e shkarkimit dhe me sistemin e ftohjes.

Pohimi është i saktë: nxehtësia që nuk shndërrohet në energji mekanike largohet jashtë përmes sistemit të ftohjes, që motori të mos mbinxehet. Vetëm një pjesë e energjisë së lëndës djegëse bëhet punë; pjesa tjetër e nxeh motorin. Lëngu ftohës e merr këtë nxehtësi te cilindrat dhe te koka e motorit dhe e çon te radiatori, ku ia jep ajrit. Një pjesë tjetër largohet me gazrat e shkarkimit.

Pohimi është i gabuar: përzierja e benzinës me ajrin nuk bëhet në rezervuarin e karburantit. Rezervuari vetëm e mban karburantin; prej tij pompa e çon benzinën te motori. Përzierja me ajrin bëhet në karburator ose nga injektorët në kolektorin e thithjes, ose drejtpërdrejt në cilindër te motorët me injektim të drejtpërdrejtë. Aty, pranë cilindrave, sasia e benzinës matet sipas ajrit që thith motori.

Pohimi është i saktë: si motorët me benzinë, me ndezje të detyruar, ashtu edhe motorët me naftë janë motorë me djegie të brendshme. Te të dy lënda djegëse digjet brenda cilindrit dhe gazrat e djegies e shtyjnë drejtpërdrejt pistonin. Ndryshon mënyra e ndezjes: te motori me benzinë përzierjen e ndez shkëndija e kandelës, te motori diesel nafta vetëndizet në ajrin e nxehur nga ngjeshja.

Pohimi është i saktë: motorët me benzinë janë motorë me ndezje të detyruar. Përzierja e ajrit me benzinë në cilindër nuk ndizet vetë nga ngjeshja; e ndez një shkëndijë elektrike e kandelës, në çastin e duhur, pak para se pistoni të arrijë pikën e vdekur të sipërme. Te motori diesel ndodh ndryshe: nafta vetëndizet në ajrin e nxehur shumë nga ngjeshja.

Pohimi është i gabuar: fuqia e motorit nuk matet në volt. Fuqia e motorit tregohet në kilovat (kW); shpesh jepet edhe në kuaj-fuqi (1 kuaj-fuqi është rreth 0,74 kW). Volti është njësia e tensionit elektrik: p.sh. bateria e një makine ka 12 V, ajo e kamionëve zakonisht 24 V. Edhe fuqia e motorëve elektrikë të mjeteve jepet në kW.