Frenimi dhe përshpejtimi: pyetje dhe përgjigje, faqja 6 nga 9

Pohimi është i saktë: freni i motorit dhe kufizuesi i shpejtësisë janë pajisje të ndryshme, por me funksion të ngjashëm. Të dyja veprojnë mbi motorin dhe e mbajnë shpejtësinë nën kontroll pa përdorur frenat e shërbimit. Freni i motorit ndërpret naftën dhe ngushton tubin e shkarkimit, duke e ngadalësuar mjetin, sidomos në zbritje. Kufizuesi ndërhyn në injektimin e karburantit dhe nuk e lë motorin ta shtyjë mjetin mbi shpejtësinë e caktuar. Asnjëri nuk i zëvendëson frenat e shërbimit.

Pohimi është i saktë: efekti i frenimit me motor është përgjithësisht më i madh te motorët me naftë. Motorët me naftë punojnë me raport ngjeshjeje shumë më të lartë, dhe te mjetet e rënda kanë vëllim të madh. Kur heq këmbën nga gazi, motori, me marshin të futur, i reziston rrotullimit dhe e ngadalëson mjetin. Te këta motorë montohet edhe frena e motorit me valvol në shkarkim, që e shton edhe më këtë efekt.

Pohimi është i gabuar: freni i motorit nuk e mban mjetin të frenuar kur e parkon në tatëpjetë. Ai vepron vetëm kur motori punon dhe mjeti lëviz, duke e ngadalësuar atë; një mjet të ndaluar nuk mund ta mbajë. Për parkim në tatëpjetë përdor frenin e parkimit dhe, kur duhet, vendos edhe pykat nën rrota.

Pohimi është i saktë: pajisja e frenimit mund të bashkohet me ngadalësuesin dhe me frenin e shërbimit në një sistem të vetëm, të kontrolluar elektronikisht. Në mjete të tilla, kur shtyp pedalin, elektronika vendos vetë sa frenim të japin ngadalësuesi ose frena e motorit dhe sa frenat e rrotave. Kështu përdoren më shumë frenat që nuk konsumohen, ndërsa ferrotat dhe disqet kursehen dhe nxehen më pak.

Pohimi është i gabuar: frena e motorit nuk është veçanërisht e efektshme në mjetet elektrike. Ajo vepron te motorët me djegie të brendshme, duke penguar daljen e gazrave të shkarkimit dhe duke ndërprerë naftën; një motor elektrik nuk ka as gazra, as shkarkim. Mjetet elektrike ngadalësohen me frenim rigjenerues: motori elektrik punon si gjenerator dhe e kthen energjinë e lëvizjes në rrymë për baterinë.

Pohimi është i gabuar: në rrezik të menjëhershëm mjetin e ndalojnë frenat e shërbimit; frena e motorit dhe ngadalësuesi nuk janë pajisje për këtë rast. Ato janë frena ndihmëse, me forcë të kufizuar, të menduara për ngadalësime të gjata, si në zbritje. Kur duhet ndalim i shpejtë, shtyp fort pedalin e frenave: vetëm frenat e shërbimit, që veprojnë në të gjitha rrotat, japin forcën e nevojshme.

Pohimi është i saktë: vetëm me frenën e motorit nuk mund ta ndalosh mjetin në distanca të arsyeshme në të gjitha situatat. Frena e motorit e ngadalëson mjetin me forcë të kufizuar dhe vepron vetëm me marsh të futur; ajo nuk e ndalon plotësisht mjetin. Për ndalim, dhe sidomos në rrezik, nevojiten frenat e shërbimit, që veprojnë në të gjitha rrotat.

Pohimi është i gabuar: ngadalësuesi hidraulik nuk e shton konsumimin e elementëve të frenimit dhe as ngrohjen e tamburëve. Ai e ngadalëson boshtin e transmisionit me vaj, pa fërkim te rrotat. Duke marrë pjesën më të madhe të frenimit në zbritje të gjata, ai i kursen ferrotat dhe tamburët: ata konsumohen më pak dhe mbeten të ftohtë, gati për një frenim të fortë.

Pohimi është i saktë: ngadalësuesi hidraulik vendoset në daljen e kutisë së shpejtësisë dhe lidhet me boshtin e transmisionit. Aty ai e frenon boshtin që e çon lëvizjen te ura lëvizëse dhe te rrotat. Rotori i tij rrotullohet bashkë me boshtin, dhe kur ngadalësuesi mbushet me vaj, vaji i reziston rrotullimit dhe e ngadalëson mjetin.

Pohimi është i gabuar: ngadalësuesi hidraulik nuk vendoset midis ingranazhit konik dhe semiakseve. Ingranazhi konik dhe semiakset janë pjesë e urës lëvizëse, ku diferenciali e ndan lëvizjen midis rrotave. Ngadalësuesi hidraulik vendoset në daljen e kutisë së shpejtësisë, i lidhur me boshtin e transmisionit, dhe e frenon lëvizjen para se ajo të arrijë te ura.

Pohimi është i saktë: ngadalësuesi elektromagnetik përbëhet skematikisht nga një stator dhe një rotor. Statori, i fiksuar në kornizë, ka mbështjellje elektrike. Rotori, me disqe metalike, rrotullohet bashkë me boshtin e transmisionit. Kur aktivizohet, rryma në mbështjellje krijon fushë magnetike, që e frenon rotorin pa asnjë kontakt midis pjesëve.

Pohimi është i saktë: ngadalësuesi hidraulik përdor një vaj të veçantë, që krijon fërkim dhe pengon rrotullimin. Brenda tij rotori, i lidhur me boshtin e transmisionit, rrotullohet përballë një statori të palëvizshëm. Kur hapësira midis tyre mbushet me vaj, rotori e hedh vajin kundër statorit dhe rezistenca e vajit e frenon rotorin. Energjia e lëvizjes kthehet në nxehtësi në vaj.

Pohimi është i gabuar: ngadalësuesi nuk është i tipit pneumatik ose pneumohidraulik. Ngadalësuesit janë dy llojesh: hidraulikë, që e frenojnë boshtin e transmisionit me rezistencën e një vaji të veçantë, dhe elektromagnetikë, që e frenojnë me fushë magnetike. Pneumatike ose hidropneumatike janë sistemet e frenave të rrotave, jo ngadalësuesit.

Pohimi është i saktë: ngadalësuesi hidraulik ka nevojë për një shkëmbyes nxehtësie, që të mos mbinxehet. Ai e kthen energjinë e lëvizjes së mjetit në nxehtësi në vajin e vet. Në një zbritje të gjatë kjo nxehtësi është shumë e madhe, prandaj vaji kalon nëpër një shkëmbyes nxehtësie, zakonisht të lidhur me sistemin e ftohjes së motorit. Pa të, vaji do të mbinxehej dhe ngadalësuesi do ta humbiste efektin.

Pohimi është i gabuar: ngadalësuesi hidraulik nuk i bllokon menjëherë rrotat. Ai e ngadalëson mjetin gradualisht, nëpërmjet rezistencës së vajit, dhe forca e tij rritet ose ulet sipas sasisë së vajit që hyn në të. Është menduar për ngadalësime të gjata dhe të buta, si në zbritje, jo për ndalim të menjëhershëm. Megjithatë, në rrugë të rrëshqitshme përdore me kujdes, sidomos me mjet bosh.

Pohimi është i saktë: në ngadalësuesin elektromagnetik statori është i fiksuar në kornizë, ndërsa disqet e rotorit janë të lidhura me boshtin e transmisionit. Rotori rrotullohet bashkë me boshtin, statori jo. Kur aktivizohet ngadalësuesi, mbështjelljet e statorit krijojnë fushë magnetike, që e frenon rotorin pa kontakt; meqë statori mbahet nga korniza, forca e frenimit kalon te boshti dhe mjeti ngadalësohet.

Pohimi është i saktë: vaji i ngadalësuesit hidraulik mund të arrijë temperatura të larta gjatë punës. I gjithë frenimi që bën ngadalësuesi kthehet në nxehtësi në vajin e tij, dhe në zbritje të gjata kjo nxehtësi është e madhe. Prandaj vaji ftohet përmes një shkëmbyesi nxehtësie. Kur paneli paralajmëron temperaturë të lartë, ul shpejtësinë ose zgjidh një marsh më të ulët.

Pohimi është i gabuar: ngadalësuesi elektromagnetik nuk grumbullon energji centrifugale në kthesa. Ai e frenon boshtin e transmisionit me fushë magnetike dhe energjinë e lëvizjes e kthen në nxehtësi, që largohet në ajër. Asgjë nuk ruhet dhe asgjë nuk rikarikohet. Përkundrazi, për të punuar, ngadalësuesi elektromagnetik harxhon rrymë nga sistemi elektrik i mjetit.

Pohimi është i saktë: ngadalësuesi dhe frena e motorit e plotësojnë sistemin e frenimit të shërbimit. Ato marrin përsipër ngadalësimet e gjata, sidomos në zbritje, ku frenat e shërbimit do të mbinxeheshin. Kështu ferrotat dhe tamburët kursehen dhe mbeten të ftohtë, gati për frenimet e forta. Por ndalimin dhe frenimin në rrezik i bëjnë gjithmonë frenat e shërbimit.

Pohimi është i gabuar: ngadalësuesi hidraulik ka nevojë për shkëmbyes nxehtësie. Ai e kthen energjinë e lëvizjes në nxehtësi në vaj, dhe në zbritje të gjata kjo nxehtësi është shumë e madhe që të largohet vetëm përmes kutisë metalike. Prandaj vaji kalon nëpër një shkëmbyes nxehtësie, zakonisht të lidhur me sistemin e ftohjes së motorit.

Pohimi është i saktë: te ngadalësuesi hidraulik, ngadalësimi më i vogël ose më i madh lidhet me sasinë e vajit brenda tij. Sa më shumë vaj hyn midis rotorit dhe statorit, aq më e madhe është rezistenca dhe aq më fort ngadalësohet mjeti. Kur drejtuesi zgjedh një shkallë më të lartë në levën e komandës, futet më shumë vaj; kur e çaktivizon, vaji zbrazet dhe rotori rrotullohet lirshëm.

Pohimi është i saktë: ngadalësuesi elektromagnetik krijon një fushë të fuqishme magnetike, që kundërshton rrotullimin e rotorit dhe kështu të boshtit të transmisionit. Rryma kalon në mbështjelljet e statorit të fiksuar. Kur disqet e rotorit rrotullohen në këtë fushë, në to krijohen rryma që e frenojnë rrotullimin, pa asnjë kontakt. Energjia e lëvizjes kthehet në nxehtësi te disqet.

Pohimi është i saktë: komanda e ngadalësuesit hidraulik mund të jetë në timon. Zakonisht është një levë në kolonën e timonit, me disa shkallë ngadalësimi. Kështu drejtuesi e komandon pa i hequr duart nga timoni dhe pa e lëvizur këmbën nga pedali. Në disa mjete ngadalësuesi aktivizohet edhe me pedalin e frenave.

Pohimi është i saktë: ngadalësuesi mund të jetë i tipit hidraulik ose elektromagnetik. Ngadalësuesi hidraulik e frenon boshtin e transmisionit me rezistencën e një vaji të veçantë. Ai elektromagnetik e frenon me fushë magnetike, që krijohet nga rryma në statorin e tij. Të dy e kthejnë energjinë e lëvizjes në nxehtësi, pa konsumuar ferrotat e frenave.

Pohimi është i saktë: ngadalësuesi elektromagnetik krijon shumë nxehtësi, që duhet larguar. Energjia e lëvizjes së mjetit kthehet në nxehtësi në disqet e rotorit, që ftohen nga ajri ndërsa rrotullohen. Nëse nxehen tepër, efekti i ngadalësimit dobësohet, prandaj në zbritje të gjata kombinoje ngadalësuesin me marshin e duhur dhe me frenën e motorit.