Frenimi dhe përshpejtimi: pyetje dhe përgjigje, faqja 2 nga 9

Pohimi është i gabuar: frenat e mjeteve me masë maksimale mbi 7,5 ton nuk ftohen me ujë gjatë punës. Fërkimi i ferrotave me tamburin ose me diskun e kthen energjinë e lëvizjes në nxehtësi, dhe kjo nxehtësi largohet me ajrin që qarkullon rreth tyre. Uji mbi frena të nxehta mund t'i plasaritë tamburët ose disqet. Që frenat të mos mbinxehen, në zbritje të gjata përdor frenën e motorit dhe ngadalësuesin, dhe mos freno pa pushim.

Pohimi është i saktë: në rregullatorin e presionit ndodhet një valvol kontrolli, që nuk e lë presionin e sistemit të bjerë. Kjo valvol e lë ajrin të kalojë vetëm në një drejtim, nga kompresori drejt rezervuarëve. Kur rezervuarët mbushen dhe ajri i kompresorit shkarkohet jashtë, ajo mbyllet dhe nuk e lë ajrin e ruajtur të kthehet mbrapsht e të humbasë. Kështu rezervuarët mbeten nën presion, gati për frenim, edhe kur kompresori nuk po i mbush.

Pohimi është i saktë: rregullatori i presionit ka një valvol shkarkimi, që e nxjerr ajrin e tepërt në atmosferë kur presioni arrin vlerën maksimale. Kompresori punon sa herë që punon motori. Kur rezervuarët janë plot, rregullatori e hap këtë valvol dhe ajri që vjen nga kompresori del jashtë, në vend që ta rrisë më tej presionin. Kur presioni bie nën vlerën minimale, valvola mbyllet dhe mbushja rifillon. Prandaj herë pas here dëgjon ajrin që shkarkohet me zhurmë.

Pohimi është i saktë: rregullatori ka edhe një valvol sigurie, që e shkarkon ajrin kur valvola e shkarkimit nuk punon dhe presioni rritet. Nëse valvola e shkarkimit bllokohet, kompresori vazhdon të shtyjë ajër dhe presioni mund të rritet shumë mbi vlerën e lejuar, duke rrezikuar tubat, rezervuarët dhe valvolat. Valvola e sigurisë hapet në një presion pak më të lartë dhe e nxjerr ajrin e tepërt në atmosferë. Kur ajo hapet, sistemi ka defekt dhe duhet kontrolluar.

Pohimi është i gabuar: rregullatori i presionit nuk lidhet me rripin e fazës së motorit. Me motorin lidhet kompresori, që merr lëvizje prej tij me ingranazhe ose me rrip. Rregullatori është një valvol në linjën e ajrit, midis kompresorit dhe rezervuarëve; ai punon me vetë presionin e ajrit dhe e mban atë midis vlerës minimale dhe asaj maksimale. Rripi i fazës shërben për të sinkronizuar boshtin me gunga me boshtin motorik.

Pohimi është i gabuar: rregullatori i presionit nuk e çon ajrin drejtpërdrejt te elementët e frenimit. Detyra e tij është ta mbajë presionin e ajrit midis një vlere minimale dhe një maksimale, duke e drejtuar ajrin e kompresorit drejt rezervuarëve ose duke e shkarkuar në atmosferë. Te sofjetat e frenave ajri shkon nga rezervuarët, përmes valvolës qendrore të frenimit, vetëm kur shtyp pedalin.

Pohimi është i gabuar: në sistemin hidropneumatik ajri shtyn vajin, jo vaji ajrin. Ajri i kompresuar nga rezervuarët vepron mbi pistonin e një cilindri ndihmës. Ky piston shtyn lëngun hidraulik (vajin), që e çon forcën nëpër tuba te cilindrat e rrotave dhe i shtrëngon ferrotat. Lëngu nuk ngjeshet, prandaj e përcjell forcën shpejt dhe saktë; ajri jep forcën e madhe, që drejtuesi nuk do ta kishte vetëm me këmbë.

Pohimi është i gabuar: në sistemin hidropneumatik të frenimit vaji nuk ftohet në një radiator të veçantë. Lëngu hidraulik ndodhet në një qark të mbyllur dhe nuk qarkullon vazhdimisht: ai vetëm e përcjell presionin nga cilindri ndihmës te cilindrat e rrotave. Nxehtësia e frenimit krijohet te ferrotat dhe te tamburët ose disqet, dhe largohet me ajrin përreth tyre. Shkëmbyes nxehtësie për vajin ka ngadalësuesi hidraulik, që është pajisje tjetër.

Pohimi është i saktë: sistemi hidropneumatik ndahet në disa seksione të pavarura: një për rrotat e përparme, një për të pasmet dhe një për rimorkion. Çdo seksion ka ajrin dhe tubat e vet, prandaj një rrjedhje ose një defekt në njërin nuk i zbraz të tjerët. Kështu mjeti ruan një pjesë të forcës frenuese edhe kur njëri seksion dështon. Megjithatë, me një seksion jashtë funksionit mos e vazhdo udhëtimin pa e riparuar.

Pohimi është i gabuar: forca e sistemit hidropneumatik vjen nga ajri i kompresuar, jo nga një rezervuar azoti. Sistemi punon me ajër të zakonshëm, që e ngjesh kompresori i mjetit dhe ruhet në rezervuarët e ajrit. Ky ajër vepron mbi pistonin e cilindrit ndihmës, që ngjesh lëngun hidraulik dhe i shtrëngon frenat te rrotat. Azoti nuk shtohet për të rritur fuqinë e frenimit.

Pohimi është i gabuar: sistemi hidropneumatik nuk ka përzierës ajri dhe vaji. Ai ka dy qarqe të ndara: qarkun pneumatik, me ajër të kompresuar, dhe qarkun hidraulik, me lëng. Ato takohen vetëm te cilindri ndihmës, ku ajri shtyn një piston dhe pistoni ngjesh lëngun. Ajri dhe lëngu duhet të mbeten të ndarë: ajri në qarkun hidraulik ngjeshet, pedali bëhet i butë dhe frenat dobësohen.

Pohimi është i saktë: sistemi hidropneumatik ka një qark hidraulik dhe një qark pneumatik. Qarku pneumatik ka kompresorin, rregullatorin, rezervuarët dhe valvolën e frenimit, që e çon ajrin te cilindri ndihmës. Qarku hidraulik fillon te ky cilindër: ajri shtyn pistonin, pistoni ngjesh lëngun dhe lëngu i shtrëngon ferrotat te rrotat. Kështu bashkohen forca e madhe e ajrit dhe përcjellja e shpejtë e lëngut.

Pohimi është i saktë: sistemi i frenimit me ajër (pneumatik) përdoret në autobusë dhe në kamionë të rëndë. Këto mjete kanë masë të madhe dhe kërkojnë forcë frenuese shumë më të madhe nga ç'mund të japë këmba e drejtuesit. Ajri i kompresuar e jep këtë forcë, ndërsa pedali vetëm e komandon. I njëjti ajër shërben edhe për frenat e rimorkios dhe për pajisje të tjera, si dyert ose ndërrimi i marsheve.

Pohimi është i saktë: sistemi pneumatik përdor ajër me presion të lartë për të krijuar forcën e frenimit. Kompresori e ngjesh ajrin dhe i mbush rezervuarët. Kur shtyp pedalin, valvola qendrore e frenimit e çon këtë ajër te sofjetat e rrotave, ku ai shtyn një membranë ose një piston; kjo lëvizje, përmes levave, i shtrëngon ferrotat pas tamburit ose diskut. Sa më shumë e shtyp pedalin, aq më shumë ajër kalon dhe aq më fort frenon.

Pohimi është i saktë: te frenat me ajër presioni duhet ndjekur vazhdimisht. E gjithë forca e frenimit varet nga ajri në rezervuarë; nëse presioni bie, frenat dobësohen. Prandaj në panel ka matës presioni dhe një dritë paralajmëruese që ndizet kur presioni është i ulët. Para nisjes prit që presioni të arrijë vlerën e duhur, dhe gjatë rrugës hidhi sytë herë pas here te matësi.

Pohimi është i gabuar: frenat me ajër nuk përdoren në të gjitha mjetet nën 3,5 ton. Mjetet e lehta, si autoveturat dhe furgonët, kanë zakonisht frena hidraulike, me lëng frenash dhe servo me vakum. Frenat me ajër përdoren te mjetet e rënda, autobusët dhe kamionët, ku nevojitet forcë shumë e madhe frenimi dhe ku ajri shërben edhe për frenat e rimorkios.

Pohimi është i gabuar: sistemi pneumatik nuk ka nga një rezervuar ajri për çdo rrotë. Rezervuarët ndahen sipas qarqeve: zakonisht një për qarkun e rrotave të përparme, një për të pasmet, dhe të tjerë për frenin e parkimit, rimorkion ose pajisjet ndihmëse. Te çdo rrotë ndodhet një sofjetë (cilindër frenimi), që merr ajrin nga rezervuari i qarkut të vet, përmes valvolës qendrore të frenimit.

Pohimi është i gabuar: frenat me ajër komandohen lehtë, pa forcë të madhe mbi pedal. Pedali nuk i shtrëngon vetë frenat: ai vetëm hap valvolën qendrore të frenimit, që e lë ajrin e kompresuar të kalojë te sofjetat. Forcën e madhe frenuese e jep ajri. Prandaj edhe një kamion i rëndë frenohet me një shtypje të lehtë, dhe forca rritet sa më thellë ta shtypësh pedalin.

Pohimi është i gabuar: frenat me ajër nuk kontrollohen vetëm para kontrollit teknik. Para çdo nisjeje shiko presionin te matësi, prit që ai të arrijë vlerën e duhur dhe dëgjo nëse ka rrjedhje ajri. Kullo rregullisht ujin e kondensuar nga rezervuarët dhe provo frenat në fillim të udhëtimit. Kontrolli teknik periodik nuk e zëvendëson kontrollin e përditshëm: një rrjedhje ose një valvol e bllokuar mund të shfaqet çdo ditë.

Pohimi është i gabuar: as te mjetet e artikuluara, as te mjetet shumë të rënda, ajri i kompresuar nuk zëvendësohet me azot. Sistemi pneumatik punon kudo me ajër të zakonshëm, që e ngjesh kompresori i vetë mjetit dhe ruhet në rezervuarë. Kjo e bën sistemin të pavarur: ajri merret nga atmosfera gjatë punës dhe shkarkohet përsëri në të pas çdo frenimi.

Pohimi është i saktë: kompresori i ajrit është pjesë e sistemit të frenimit pneumatik. Ai merr lëvizje nga motori, thith ajrin nga atmosfera, e ngjesh dhe e dërgon drejt rezervuarëve. Pa kompresorin, ajri që harxhohet në çdo frenim nuk do të zëvendësohej dhe presioni do të binte derisa frenat të mos punonin më.

Pohimi është i saktë: rregullatori i presionit të ajrit është pjesë e sistemit pneumatik. Ai e mban presionin në rezervuarë midis një vlere minimale dhe një maksimale. Kur presioni arrin maksimumin, e shkarkon ajrin e kompresorit në atmosferë; kur bie nën minimumin, e lë kompresorin t'i mbushë sërish rezervuarët. Ka edhe një valvol sigurie për rastin kur presioni rritet tepër.

Pohimi është i saktë: valvola qendrore e frenimit (valvola e frenave të shërbimit) është pjesë e sistemit pneumatik. Ajo komandohet nga pedali dhe e çon ajrin nga rezervuarët te sofjetat e frenave, aq sa e shtyp pedalin. Kur e lëshon pedalin, ajo e shkarkon ajrin nga sofjetat dhe frenat lirohen. Shpesh ka dy qarqe, një për rrotat e përparme dhe një për të pasmet.

Pohimi është i saktë: bombola ose rezervuari i ajrit të komprimuar është pjesë e sistemit pneumatik. Në rezervuarë ruhet ajri që prodhon kompresori, që të ketë gjithmonë një rezervë gati për disa frenime, edhe kur kompresori nuk po mbush. Rezervuarët janë të ndarë sipas qarqeve dhe kanë në pjesën e poshtme një pajisje për kullimin e ujit të kondensuar.

Pohimi është i saktë: rregullatori i presionit sipas ngarkesës (valvola që ndjen peshën) është pjesë e sistemit pneumatik. Ai ndjen sa peshë mbajnë rrotat, zakonisht nga sa ulet pezullimi, dhe e përshtat presionin e ajrit në sofjetat e tyre. Kur mjeti është bosh, presioni ulet që rrotat të mos bllokohen; kur është i ngarkuar, rritet që frenimi të jetë i mjaftueshëm.