Sjellja në rastet e aksidenteve: pyetje dhe përgjigje, faqja 6 nga 7

Pohimi është i gabuar: syri me trup të huaj nuk masazhohet. Masazhi e lëviz trupin e huaj mbi sy dhe mund ta gërvishtë ose ta çajë kornenë. Në aksident trupat e huaj në sy janë shpesh copëza xhami ose metali, që nuk dalin me lot. Mbuloje syrin me garzë të pastër, pengoje të dëmtuarin ta prekë dhe prit ndihmën e mjekut specialist.

Pohimi është i gabuar: në syrin me trup të huaj nuk hidhet ujë për ta nxjerrë atë. Pas një aksidenti trupat e huaj në sy janë zakonisht copëza xhami ose metali: rrjedha e ujit mund t'i lëvizë dhe ta dëmtojë më shumë syrin, ndërsa uji i papastër sjell infeksion. Mbuloje syrin me garzë të pastër, mos e lër të dëmtuarin ta prekë dhe prit mjekun specialist.

Pohimi është i saktë: lëkura e ftohtë dhe shumë e zbehtë është shenjë e fillimit të gjendjes së shokut. Në shok gjaku nuk qarkullon më mjaftueshëm, dhe trupi e tërheq atë nga lëkura drejt organeve më të rëndësishme, zemrës dhe trurit. Shenja të tjera janë djersa e ftohtë, pulsi i shpejtë dhe i dobët dhe shqetësimi. Thirr menjëherë ndihmën e shpejtë dhe shtrije të dëmtuarin.

Pohimi është i saktë: gjendja e tensionuar dhe djersa e ftohtë në ballë janë shenja të fillimit të shokut. Kur gjaku nuk qarkullon më mjaftueshëm, trupi reagon si në alarm: i dëmtuari bëhet i shqetësuar, i frikësuar dhe djersitet, ndërsa lëkura i zbehet dhe i ftohet. Mos e lër vetëm: shtrije, mbuloje, ngriji këmbët dhe thirr ndihmën e shpejtë.

Pohimi është i saktë: shenjat e fillimit të shokut janë zbehtësia, djersa e ftohtë, gjendja e tensionuar dhe rrahjet e zemrës të dobëta, por të shpeshta. Shoku ndodh kur gjaku nuk qarkullon më mjaftueshëm, për shembull pas një gjakderdhjeje të madhe. Zemra rreh më shpejt për ta kompensuar, por çdo rrahje është e dobët; lëkura zbehet, sepse gjaku tërhiqet drejt organeve jetësore. Shoku e rrezikon jetën: thirr menjëherë ndihmën e shpejtë.

Pohimi është i gabuar: njollat mbi lëkurë nuk janë shenjë e fillimit të shokut. Në fillim të shokut lëkura bëhet e zbehtë dhe e ftohtë, me djersë të ftohta, ndërsa i dëmtuari është i shqetësuar dhe zemra i rreh shpejt, por dobët. Këto shenja tregojnë se gjaku nuk qarkullon më mjaftueshëm dhe trupi po e tërheq atë drejt organeve jetësore.

Pohimi është i gabuar: në fillim të shokut lëkura bëhet e zbehtë dhe e ftohtë, jo e kuqe dhe e nxehtë. Shoku ndodh kur gjaku nuk qarkullon më mjaftueshëm, për shembull pas një gjakderdhjeje të madhe. Trupi e tërheq gjakun nga lëkura drejt organeve jetësore, prandaj ajo zbehet, ftohet dhe mbulohet me djersë të ftohtë; temperatura nuk rritet.

Pohimi është i gabuar: në fillim të shokut rrahjet e zemrës janë të shpeshta, por të dobëta, dhe tensioni i gjakut bie, nuk rritet. Shoku ndodh kur gjaku nuk qarkullon më mjaftueshëm. Zemra përpiqet ta kompensojë duke rrahur më shpejt, por, me pak gjak, çdo rrahje është e dobët dhe pulsi mezi ndihet. Këtyre u shtohen zbehtësia, djersa e ftohtë dhe shqetësimi.

Pohimi është i saktë: i dëmtuari në gjendje shoku shtrihet në tokë, mbulohet dhe i mbahen të ngritura gjymtyrët e poshtme. Shtrirja e lehtëson punën e zemrës, ndërsa këmbët e ngritura, rreth 30 cm, e kthejnë më shumë gjak drejt zemrës dhe trurit. Mbulesa e mban trupin të ngrohtë, sepse në shok ai humbet lehtë nxehtësinë. Mos ia ngri këmbët nëse dyshon për fraktura në to ose për dëmtim të shtyllës kurrizore.

Pohimi është i saktë: i dëmtuari në gjendje shoku duhet mbuluar sa më mirë. Në shok gjaku qarkullon dobët dhe trupi humbet nxehtësinë shpejt, sidomos kur i dëmtuari është shtrirë në tokë të ftohtë ose të lagur, dhe ftohja e rëndon shokun. Mbuloje me një batanije ose me një xhaketë dhe, kur mundesh, vendos diçka edhe poshtë tij, por pa e mbinxehur.

Pohimi është i saktë: i dëmtuari në gjendje shoku shtrihet me gjymtyrët e poshtme të ngritura. Këmbët e ngritura e ndihmojnë gjakun të kthehet drejt zemrës dhe trurit, organeve që kanë më shumë nevojë për të. Ngriji rreth 30 cm, për shembull mbi një çantë ose një xhaketë të palosur, mbuloje të dëmtuarin dhe thirr ndihmën e shpejtë. Mos ia ngri këmbët kur dyshon për fraktura ose për dëmtim të shtyllës kurrizore.

Pohimi është i gabuar: i dëmtuari në gjendje shoku nuk ngrihet për të ecur. Në shok gjaku mezi u mjafton organeve jetësore; në këmbë zemrës i bëhet edhe më e vështirë ta çojë gjakun te truri, dhe i dëmtuari mund të bjerë të fikët e të rrëzohet. Ecja nuk e riaktivizon qarkullimin, por e rëndon shokun. Shtrije, ngriji këmbët, mbuloje dhe thirr ndihmën e shpejtë.

Pohimi është i gabuar: i dëmtuari në gjendje shoku nuk vendoset ulur, por shtrirë me këmbët e ngritura. Ulur, gjaku mblidhet në pjesën e poshtme të trupit dhe truri merr edhe më pak gjak, prandaj ai mund të bjerë të fikët. Shtrirë, me këmbët të ngritura rreth 30 cm, gjaku kthehet më lehtë drejt zemrës dhe trurit. Mbuloje dhe thirr ndihmën e shpejtë.

Pohimi është i gabuar: i dëmtuari në gjendje shoku nuk goditet në fytyrë ose në gjymtyrë. Goditjet nuk e përmirësojnë qarkullimin e gjakut: e shqetësojnë dhe e trembin edhe më shumë dhe mund t'i rëndojnë dëmtimet që nuk duken. Shoku trajtohet me qetësi: shtrije të dëmtuarin, ngriji këmbët, mbuloje, foli me qetësi dhe thirr ndihmën e shpejtë.

Pohimi është i gabuar: të dëmtuarit në gjendje shoku nuk i jepet alkool, as në sasi të vogla. Alkooli i zgjeron enët e gjakut të lëkurës, e largon gjakun nga organet jetësore dhe e shton humbjen e nxehtësisë, prandaj e rëndon shokun. Për më tepër, i dëmtuari mund të ketë nevojë për operacion. Mos i jep asgjë për të pirë; shtrije, ngriji këmbët, mbuloje dhe thirr ndihmën e shpejtë.

Pohimi është i saktë: i dëmtuari pa ndjenja që merr frymë vetë vendoset në pozicionin anësor të sigurisë. Kur njeriu është pa ndjenja dhe shtrirë në shpinë, gjuha mund t'i bjerë prapa dhe t'ia bllokojë frymëmarrjen, ndërsa të vjellat mund t'i shkojnë në mushkëri. I shtrirë anash, me kokën pak prapa, goja i mbetet e lirë dhe lëngjet dalin jashtë. Kontrolloje vazhdimisht deri në ardhjen e ambulancës.

Pohimi është i saktë: kur i dëmtuari pa ndjenja nuk merr frymë, i lirohen goja dhe hunda nga pengesat e mundshme. Gjaku, të vjellat, dhëmbët e thyer ose një protezë mund t'ia bllokojnë rrugët e frymëmarrjes. Hiqi me kujdes me gishta, pastaj anoja kokën lehtë prapa dhe ngrije mjekrën, që gjuha të mos e mbyllë fytin, dhe kontrollo nëse fillon të marrë frymë. Thirr menjëherë ndihmën e shpejtë.

Pohimi është i saktë: për të dëmtuarin pa ndjenja kujdesesh deri në mbërritjen e ambulancës. Gjendja e tij mund të ndryshojë nga çasti në çast: mund të vjellë, ose frymëmarrja mund t'i vështirësohet a t'i ndalet. Qëndro pranë tij, kontrollo vazhdimisht frymëmarrjen, mbaj të lirë rrugët e saj dhe mbuloje që të mos ftohet. Kur mbërrin ambulanca, tregoji personelit çfarë ke vënë re.

Pohimi është i gabuar: njeriu pa ndjenja nuk mund të ecë dhe të flasë, dhe nuk duhet përpjekur ta ngresh në këmbë. Ai nuk reagon, prandaj përpjekja për ta ngritur vetëm e rrezikon: mund të rrëzohet dhe t'i rëndohen dëmtimet. Nëse merr frymë vetë, vendose në pozicionin anësor të sigurisë, që të mos i bllokohet frymëmarrja, kontrolloje vazhdimisht dhe prit ambulancën.

Pohimi është i gabuar: të dëmtuarin pa ndjenja nuk e bën krejtësisht të palëvizshëm. Ajo që ka rëndësi është frymëmarrja: nëse merr frymë vetë, e kthen në pozicionin anësor të sigurisë, që gjuha dhe të vjellat të mos ia bllokojnë rrugët e frymëmarrjes. Gjatë kthimit mbaja kokën, qafën dhe trupin në një vijë, sidomos kur dyshon për dëmtim të shtyllës kurrizore.

Pohimi është i gabuar: të dëmtuarin pa ndjenja nuk e fashon që të mos lëvizë kokën. Fasha nuk e ndihmon dhe mund t'ia vështirësojë frymëmarrjen ose ta pengojë të nxjerrë të vjellat. Ai ka nevojë për rrugë të lira frymëmarrjeje: nëse merr frymë, vendose në pozicionin anësor të sigurisë dhe kontrolloje vazhdimisht. Kur dyshon për dëmtim të qafës, lëvize sa më pak dhe mbaja kokën me duar në një vijë me trupin.

Pohimi është i gabuar: njeriu pa ndjenja nuk mund t'u përgjigjet pyetjeve, si p.sh. nëse ka dhimbje koke. Pyetja ka kuptim vetëm për të parë nëse është në vete: foli me zë të lartë dhe preke lehtë në shpatull. Kur nuk reagon, mos humb kohë me pyetje: kontrollo nëse merr frymë, liroja rrugët e frymëmarrjes, vendose në pozicionin anësor të sigurisë nëse merr frymë dhe thirr ndihmën e shpejtë.

Pohimi është i saktë: i dëmtuari i vetëdijshëm me traumë në kafazin e kraharorit vendoset, kur duhet, gjysmë ulur, që t'i lehtësohet frymëmarrja. Në këtë pozicion mushkëritë kanë më shumë hapësirë dhe muskujt e frymëmarrjes punojnë më lehtë, ndërsa shtrirja e rëndon frymëmarrjen. Mbështetja shpinën te një xhaketë e palosur, te një mur ose te mjeti, dhe prit ndihmën e shpejtë.

Pohimi është i saktë: plaga e dukshme dhe e thellë në kraharor shtypet menjëherë me një copë të pastër. Një plagë e tillë mund të gjakoset shumë, dhe nëpër të mund të hyjë ajër në kraharor, që i shtyp mushkëritë dhe e vështirëson frymëmarrjen. Mbuloje me një garzë ose me një copë të pastër dhe shtyp, mbaje të dëmtuarin gjysmë ulur dhe thirr menjëherë ndihmën e shpejtë.

Pohimi është i saktë: i dëmtuari i vetëdijshëm me traumë në kraharor ruhet me kujdes deri në mbërritjen e ndihmës së specializuar. Një brinjë e thyer mund t'i dëmtojë mushkëritë, dhe frymëmarrja mund t'i përkeqësohet papritur. Mbaje gjysmë ulur, mos e lër të lëvizë pa nevojë, qetësoje dhe kontrollo vazhdimisht si merr frymë dhe nëse është në vete.