Прашања за Д категорија: прашања и одговори, страница 5 од 8

Серво уредот на управувачот се вградува за да ја намали силата што возачот ја троши при вртење на воланот.
Кај тешките возила и автобусите управувачките тркала носат голема маса, па без помош воланот би се вртел многу тешко, особено при паркирање и маневрирање. Серво уредот му помага на возачот, па управувањето е полесно и попрецизно. Тој не го штити уредот за управување од оштетување и не го штити возачот при судир: за тоа служат други делови на возилото.

Слободниот од на управувачкото тркало (воланот) смее да изнесува најмногу 30 степени.
Слободниот од е аголот за кој можеш да го завртиш воланот пред тркалата да почнат да свртуваат. Мал слободен од е нормален, но ако е преголем, возилото доцна реагира на воланот и потешко го држи правецот, особено при поголема брзина. 20 степени е во дозволеното, но не е највисоката граница, а 40 степени е премногу.

Причината за отежнато движење на воланот е нефункционирање на серво уредот.
Серво уредот ја намалува силата потребна за вртење на воланот. Кога ќе откаже, управувањето сè уште работи, но мораш да употребиш многу поголема сила. Преголемиот зазор во зглобовите дава поинаков знак: воланот има поголем слободен од и возилото „плива“, а воланот не станува потежок. Блокирањето на предните тркала настанува при сопирање и е друг проблем. Ако воланот одеднаш стане тежок, запри безбедно и провери го уредот.

Разликата во силата на кочење врз тркалата на иста оска не смее да биде поголема од 20 %.
Ако едното тркало на оската кочи многу посилно од другото, возилото при сопирање влече на страната што посилно кочи и може да се занесе. Затоа силите на кочење на левото и десното тркало мораат да бидат што порамномерни, и кај работната и кај помошната кочница, и кај моторното и кај приклучното возило. 25 и 30 % се над дозволената граница.

Ретардерот е уред за долготрајно забавување на возилото.
Тој го забавува возилото без да ги троши работните кочници, на пример хидраулично или електромагнетно. Се користи на долги надолнини: така работните кочници не се прегреваат и остануваат подготвени за запирање. Ретардерот не го забрзува возилото и не служи за регулирање на вртежите на тркалото.

Системот за сопирање го сочинуваат работната, помошната и паркирната кочница.

• Работната кочница е основната: со неа го забавуваш и запираш возилото секогаш кога возиш.
• Помошната кочница го запира возилото ако откаже работната.
• Паркирната кочница го држи запреното возило да не се придвижи, и на нагорнина или надолнина.

Ретардерот е дополнителен уред за долготрајно забавување и не ја заменува ниту една од трите кочници.

АБС ја регулира силата на кочење на тркалата во зависност од моменталниот број на вртежи на тркалото.
Сензорите на тркалата постојано мерат колку брзо се врти секое тркало. Кога некое тркало ќе почне да се блокира, неговите вртежи нагло паѓаат, а системот за миг ја намалува силата на кочење на него и потоа повторно ја зголемува. Така тркалата не се блокираат и возилото останува управливо. АБС не ја мери силата на педалот ниту товарот на возилото.

Помошната кочница треба да овозможи запирање на возилото доколку откаже работната кочница.
Таа е резервен систем: кога работната кочница нема да дејствува, со помошната сепак можеш да го запреш возилото. Забавувањето со моторно сопирање на надолнина не е нејзина задача, туку на моторот и на ретардерот. Помошната кочница не служи ни за засилување на работната при секое запирање.

Прегревањето на сопирачките доведува до продолжување на патот на кочење.
При долго или често кочење, на пример на долга надолнина, дисковите, добошите и облогите се загреваат и триењето меѓу нив опаѓа. Сопирачките тогаш слабеат, па возилото запира на подолг пат, а може речиси да остане без кочници. Шкрипењето не значи посигурно сопирање, а прегревањето не го подобрува контактот на пневматиците со патот. На надолнина вози во пониска брзина и користи го ретардерот.

Работното кочење на приклучното возило мора да започне истовремено или пред кочењето на влечното моторно возило.
Ако приколката кочи подоцна, таа го турка влечното возило, па составот може да се свитка, а приколката да се занесе. Кога кочи истовремено или малку порано, таа го држи составот затегнат и исправен. Задоцнување од една до пет секунди би било многу опасно: за тоа време составот поминува десетици метри.

Товарно моторно возило со најголема дозволена маса поголема од 7.500 кг на јавен пат смее да вози најмногу 70 км/ч.
На сликата тежок камион вози по двонасочен пат надвор од населено место. Тешките возила имаат долг пат на сопирање и тешко маневрираат, затоа нивната брзина е ограничена пониско од онаа на патничките автомобили. 80 км/ч смеат товарните возила до 7.500 кг, а 90 км/ч е нивната граница на автопат. Ако знак или правилото за населено место определува пониска брзина, ја почитуваш пониската.

Товарно моторно возило со најголема дозволена маса до 7.500 кг на јавен пат смее да вози најмногу 80 км/ч.
На сликата е полесно товарно возило на јавен пат. Тоа побргу запира и полесно маневрира од тешкиот камион, затоа неговата граница е повисока од 70 км/ч, колку што смеат товарните возила над 7.500 кг. 90 км/ч е неговата граница на автопат, а не на обичен јавен пат. Знак или правилото за населено место може да определи и пониска брзина.

Товарно моторно возило со најголема дозволена маса поголема од 7.500 кг на автопат смее да вози најмногу 80 км/ч.
На сликата тежок камион вози по автопат. Автопатот има одвоени коловози за двете насоки и нема крстосници во ниво, па границата е за 10 км/ч повисока отколку на обичен јавен пат, каде истото возило смее до 70 км/ч. 90 км/ч на автопат смеат товарните возила до 7.500 кг, а 100 км/ч автобусите.

Товарно моторно возило со најголема дозволена маса до 7.500 кг на автопат смее да вози најмногу 90 км/ч.
На сликата полесно товарно возило вози по автопат, кој има одвоени коловози и нема крстосници во ниво. Затоа границата е повисока отколку на обичен јавен пат, каде истото возило смее до 80 км/ч. Тешките товарни возила, над 7.500 кг, на автопат смеат до 80 км/ч, а 100 км/ч е повеќе од дозволеното за товарните возила.

Возачот на возило со кое се превезуваат опасни материи на автопат не смее да вози побрзо од 70 км/ч.
На сликата е цистерна со портокалови табли, ознака дека превезува опасна материја. При незгода таков товар може да се запали, да експлодира или да ја загади околината, затоа брзината е ограничена и на автопат, пониско отколку за другите товарни возила. 80 и 100 км/ч се над таа граница. За отровните материи важи уште построго ограничување.

Двете таблички се правоаголници со рефлектирачка материја во портокалова боја.
Едната се поставува на предната, а другата на задната страна на возилото. На сликата, на задната табла на цистерната, горниот број (30) ја означува опасноста, а долниот (1202) самата материја. Освен портокаловите табли, на цистерната се залепени и ромбовидни налепници за видот на опасноста. Жолт триаголник и црвен правоаголник не се ознаки за возилата за опасни материи.

Возачот на товарното моторно возило смее да продолжи со движење по патот.
Покрај патот, под триаголникот со пешак, стои кругот со црвен раб и цистерна над сини брановидни линии, „забрана на сообраќајот за цистерни“. Таа се однесува на возилата цистерни, а на сликата е автомиксер за бетон. Нема знак што ја ограничува висината, масата или видот на ова возило, па не му треба ни дозвола за вонреден превоз. Триаголникот со пешак само предупредува на пешаци, како оние покрај коловозот под надвозникот.

Возачот на бавното товарно возило е должен да запре на погодно место од патот и да ги пропушти побрзите возила.
На сликата, на кривулест планински пат, зад бавниот камион се создала колона автомобили. На опасна надолнина товарното возило мора да вози бавно, а престигнувањето е тешко и опасно. Затоа возачот има обврска кон колоната: кога ќе најде погодно место, запира и ги пропушта. Поместувањето налево во лентата не им помага на возилата зад него, бидејќи тие престигнуваат од лево, а камионот го приближува до спротивната насока.

Возилото што се влече со бесење е со неисправен уред за управување и уред за сопирање.
На сликата товарното возило со кран го подигнало предниот дел на другото возило, па тоа се движи само на задните тркала. Ако влеченото возило не може ни да се управува ни да кочи, ни јажето ни крутата врска не се безбедни, бидејќи во него никој не би можел да го води и запре. Затоа се влече со бесење: подигнатите предни тркала не треба да се управуваат. Неисправниот менувач или системот за ладење не бараат таков начин на влечење.

Брзината на возилата што превезуваат отровни материи се ограничува на 80 % од најголемата дозволена брзина, но не повеќе од 60 км/ч.
На сликата е цистерна со портокалови табли и налепници за опасност. Отровните материи при незгода можат да ги загрозат луѓето и околината на широко подрачје, затоа за нив важи построго ограничување. Ако 80 % од дозволената брзина е повеќе од 60 км/ч, сепак возиш најмногу 60 км/ч. 70 и 80 км/ч се над таа граница.

Автобус е моторно возило за превоз на лица со повеќе од девет седишта, вклучувајќи го и седиштето на возачот.
Возилото со најмногу девет седишта, заедно со возачкото, е патничко и за него е доволна категорија „Б“. Со десеттото седиште возилото станува автобус, за кој ти треба категорија „Д“, односно „Д1“. Шеснаесет седишта не е границата на поимот автобус: тоа е бројот на седишта, без возачкото, до кој важи поткатегоријата „Д1“. Триесет и едно седиште е уште подалеку од пропишаното.

Во категоријата „Д+Е“ спаѓаат групи возила со влечно возило од категорија „Д“ и приклучно возило чија вкупна маса е поголема од 750 кг.
Границата од 750 кг ја дели лесната од тешката приколка. Автобус со лесна приколка, до 750 кг, можеш да влечеш со дозвола за „Д“, а за потешка приколка ти треба „Д+Е“. Истата граница важи и за другите категории со „Е“. 650 и 550 кг не се пропишаните граници.

Во поткатегоријата „Д1“ спаѓаат возила за превоз на лица што, освен седиштето на возачот, имаат повеќе од 8, а не повеќе од 16 седишта.
Тоа се помалите автобуси, минибусите: заедно со возачкото, имаат од 10 до 17 седишта. Возилата со најмногу 8 седишта освен возачкото се патнички, за категорија „Б“, а возилата со повеќе од 16 седишта освен возачкото се за категорија „Д“. Другите парови бројки, 5 и 21 или 9 и 31, не се границите на поткатегоријата.

Групата возила од поткатегоријата „Д1+Е“ не надминува 12.000 кг.
Влечното возило е од поткатегоријата „Д1“, мал автобус, а приклучното возило е потешко од 750 кг. Вкупната маса на целиот состав, автобусот и приколката заедно, мора да остане до 12.000 кг. 5.000 и 10.000 кг не се пропишаните граници. Истата граница од 12.000 кг важи и за поткатегоријата „Ц1+Е“.

Право на управување со возила од категорија „Д“ може да стекне возач кој најмалку две години поседува возачка дозвола од категорија „Ц“.
Автобусот е долго и тешко возило, а возачот одговара за многу патници. Затоа се бара претходно искуство со тешки товарни возила. Една година со „Ц“ е пократко од пропишаното, а дозволата за „Б“ не е доволна ни по три години, бидејќи не дава искуство со големи возила.